Λαμνόνι

Βορειοδυτικά από το Λαμνώνι, στην τοποθεσία Μακρύ Λιβάδι, σε χαμηλό λοφίσκο και δίπλα σε ένα μικρο σύνολο αγροτικών εγκαταστάσεων βρίσκεται ο ναός της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής. Ο μονόχωρος λιθόκτιστος ναός στεγάζεται με οξυκόρυφο θόλο. Στη νότια όψη του ανοίγεται η είσοδος με το λαξευτό περίθυρο και το οξυκόρυφο ανακουφιστικό τόξο καθώς και ένα ορθογώνιο παράθυρο, ενώ της τοιχοδομίας εξέχει το λιτό κτιστό κωδωνοστάσιο. Το ορθογώνιο φωτιστικό άνοιγμα της κόγχης του ιερού κλείεται από λίθινο σταυρό. Στο εσωτερικό του ναού, στο δυτικό τμήμα του βόρειου τοίχου, διατηρούνται κατάλοιπα αρκοσολίου. Στο πάχος της τοιχοδομίας υπάρχει κόγχη με ημικυκλικό τόξο, ενώ στη θέση της σαρκοφάγου, μήκους 2 μέτρων, έχουν εντοιχιστεί σήμερα ντουλάπια. Οι επεμβάσεις στην αψίδα του ιερού, στο αρκοσόλιο και σε άλλα τμήματα του μνημείου έχουν γίνει τον 20ο αιώνα. Στην απογραφή των ορθοδόξων εκκλησιών της Σητείας του 1637 δηλώνεται ανώνυμος ναός στο Μακρύ Λιβάδι. Εάν είναι ορθή η ταύτιση του οικισμού Μακρύ Λιβάδι με το σημερινό μετόχι στην ομώνυμη τοποθεσία, δεν αποκλείεται ο εν λόγω ναός να ταυτίζεται με την Παναγία που η κατασκευή της ανάγεται στα χρόνια της Βενετοκρατίας. Μικρότερη είναι η πιθανότητα ταύτισης με το ναό της Παναγίας που δηλώνεται στο Λαμνώνι, στην ίδια απογραφή, και στηρίζεται στο γεγονός ότι το Μακρύ Λιβάδι βρίσκεται στους πρόποδες του Αγιαννιού το Κεφάλι, περιφέρεια Λαμνωνίου.

Ο παπάς Μάρκος Κατσομάτος δηλώνει τρεις ναούς στο Λαμνώνι κατά την απογραφή των ορθοδόξων εκκλησιών του 1637. Ο μόνος που ταυτίζεται σήμερα είναι ο Άγιος Ιωάννης Θεολόγος που βρίσκεται στο βόρειο άκρο του οικισμού. Ο ναός είναι μονόχωρος, λιθόκτιστος θολοσκεπής και μοιάζει εξολοκλήρου και κακότεχνα ανακατασκευασμένος. Η αψίδα του ιερού με το ορθογώνιο παράθυρο είναι πολύ μικρή και πάνω από αυτή ανοίγεται στρογγυλός φεγγίτης. Η είσοδος και το παράθυρο στη νότια όψη του ναού φέρουν ανώφλι μάλλον από σκυρόδεμα και έκκεντρο ημικυκλικό τυφλό ανακουφιστικό τόξο. Στη νότια άκρη του θόλου υψώνεται λιτό κωδωνοστάσιο.

Στην περιοχή της Ζάκανθου, βόρια της Ζήρου, υπάρχει το ομώνυμο οροπέδιο το οποίο περιβάλλεται από τους ασβεστόλιθους της ενότητας Μαγκασά. Στο οροπέδιο αναπτύσσονται μερικές από τις χαρακτηριστικές καλλιέργειες της περιοχής.