Άγιος Νικόλαος

Παναγία η Μεσοχωρήτισσα
Στην κεντρική πλατεία του Θραψανού, δεσπόζει σήμερα η όμορφη, λιθόχτιστη εκκλησία της Παναγίας της Μεσοχωρήτισσας. Πρόκειται για ένα δίκλιτο ναό, αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου και στους Άγιους Πάντες, ο οποίος φέρει το παλαιότερο πέτρινο καμπαναριό του χωριού. Αν και δεν είναι γνωστό το πότε ακριβώς οικοδομήθηκε, επιβεβαιώνεται ότι υπήρχε ήδη στις αρχές του 17ου αιώνα., σύμφωνα με την αρχαιότερη σωζόμενη μνεία του, η οποία απαντά στη διαθήκη του Ανδρέα Κορνάρου το έτος 1611.

Αναφορικά με το όνομα «Μεσοχωρήτισσα» που αποδίδεται στην Παναγία λέγεται ότι αποτελεί παράφραση της λέξης «Μεσοσπορήτισσα». Η προσωνυμία αυτή, συνδέεται με το γεγονός ότι η κύρια εορτή του ναού, ημέρα μνήμης των Εισοδίων της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου, συνέπιπτε στη μέση της σποράς των σιτηρών, καθώς και άλλων γεωργικών εργασιών.

Ναός του Τιμίου Σταυρού
Ανάμεσα στις εκκλησίες του Θραψανού, ιδιαίτερα ξεχωριστός για το μέγεθός του κυρίως, είναι ο καθεδρικός ναός του Τιμίου Σταυρού ή Σταυρωμένος. Πρόκειται για μεγάλο δίκλιτο ναό που ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο της βασιλικής και η οικοδόμησή του χρονολογείται στις αρχές του 20ού αιώνα, πιθανόν το 1905, ενώ για την ανέγερσή του χρειάστηκαν 10 χρόνια. Το σημερινό καμπαναριό της εκκλησίας, αποτελεί σύγχρονη προσθήκη και κτίστηκε με τη συνδρομή των κατοίκων, στη θέση παλαιότερου, που σύμφωνα με μαρτυρίες, καταστράφηκε εξαιτίας μιας σεισμικής δόνησης. Στο εσωτερικό του ναού, αξίζει κανείς να παρατηρήσει τον εικονογραφικό διάκοσμο του τέμπλου, ο οποίος περιλαμβάνει εικόνες Αγίων και σκηνές από την Αγία Γραφή, με τα πρόσωπα να έχουν αποδοθεί σε φυσικό μέγεθος. Οι αγιογραφίες αυτές φιλοτεχνήθηκαν στο Άγιο Όρος το 1916 από διακεκριμένους αγιογράφους.

Ακόμα, αναφορικά με τη χρήση του κτιρίου, εντύπωση κάνει το γεγονός ότι εκτός από τόπος λατρείας, ο ναός λειτούργησε και ως νοσοκομείο την περίοδο του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου.

Σε περίοπτη θέση μέσα στο Θραψανό έχει στηθεί το μνημείο «Πεσόντων Ηρώων», προς τιμήν όλων των κατοίκων του οικισμού που έπεσαν ηρωικά στους αγώνες υπέρ της πατρίδας, από τους Βαλκανικούς πολέμους μέχρι και τον εμφύλιο. Τα ονόματά τους χαραγμένα σε όρθιες μαρμάρινες πλάκες διατηρούν πάντα ζωντανή τη μνήμη όσων θυσιάστηκαν για το υπέρτατο αγαθό, την ελευθερία.
 

Δημοτικό Σχολείο Θραψανού
Το πρώτο δημοτικό σχολείο Θραψανού ιδρύθηκε το 1872 από την Iερά Mητρόπολη Kρήτης. Σε πρώτο στάδιο ήταν μονοτάξιο και τους μισθούς των δασκάλων είχε χρεωθεί η Xριστιανική Δημογεροντία, ενώ τα βιβλία που χρησιμοποιήθηκαν ήταν εκκλησιαστικά. Υπό το καθεστώς αυτό λειτούργησε το σχολείο έως την εγκαθίδρυση του πολιτειακού μορφώματος της Κρητικής Πολιτείας το 1898, ενώ με τη λήξη του, το 1914 εντάχθηκε στα Ελληνικά Δημοτικά Σχολεία.

Το κτίριο, στο οποίο στεγάζεται μέχρι και σήμερα το Δημοτικό Σχολείο Θραψανού, παραδόθηκε στους μαθητές στις 3 Απριλίου του 1930 και ήρθε να καλύψει μία στεγαστική ανάγκη δεκαετιών που άλλοτε εξυπηρετούταν στους χώρους ναών, σπιτιών του οικισμού ή μη ασφαλών κτιρίων. Το σχολείο οικοδομήθηκε με οικονομική κάλυψη του κράτος, της τότε Κοινότητας Θραψανού, της Εκκλησίας, κατοίκων της περιοχής και άλλων ιδιωτών, ακόμα και με εισφορές από το εξωτερικό.

Από το 1898 έως και σήμερα, στο σχολείο διατηρείται αρχείο με τα ονόματα των μαθητών που φοίτησαν σ’ αυτό, των διδασκόντων καθηγητών, στοιχεία από τις φάσεις στις οποίες πέρασε το κτίριο μέχρι να εξελιχθεί σε εξαθέσιο Δημοτικό Σχολείο. Τέλος, παραμένει γραπτή αναφορά για την περίοδο κατά την οποία λειτούργησε ως παρθεναγωγείο, όπως και για την περίοδο του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, όπου χώροι του μετατράπηκαν σε Φρουραρχείο.

Το κτίριο βρίσκεται σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση και διατηρεί την καλαισθησία του από την ίδρυσή του, καθώς δεν έγιναν παρεμβάσεις που θα αλλοίωναν το χαρακτήρα του, ενώ έχει προταθεί να κριθεί διατηρητέο.