Άγιος Ελευθέριος

Βρίσκεται κοντά στο χωριό Μυλοπόταμος και ενδείκνυται για εκείνους που επιθυμούν να χαλαρώσουν μακριά από τον πολύ κόσμο. Θα πρέπει να ακολουθήσετε τον δρόμο προς την Παναγία Ορφανή και λίγα μέτρα παρακάτω θα πρέπει να αφήσετε το όχημά σας γιατί ο δρόμος τελειώνει.

 Μετά από περίπου 15 λεπτά πεζοπορίας και καταρρίχησης πολύ απόκρημνων βράχων φθάνετε στο Καλάμι. Η πρόσβαση είναι πραγματικά δύσκολο εγχείρημα αλλά το ότι το τοπίο θα σας ανταμείψει είναι το πλέον σίγουρο. Τα νερά είναι καταγάλανα και βαθιά, αν έχετε μάσκα θα μπορέσετε να παρατηρήσετε και τα κανόνια που βρίσκονται στον βυθό.

Στην είσοδο του παραδοσιακού χωριού των Περλεγκιανίκων περπατώντας ένα μικρό μονοπάτι πίσω από τα πρώτα σπίτια του χωριού και παρατηρούμε τους ναούς του αγίου Ανδρέα και Γεωργίου. Το συγκρότημα των κτιρίων αποτελείται από δύο ναούς και έναν πύργο ανάμεσά τους. Ο άγιος Ανδρέας όπως και ο άγιος Γεώργιος είναι μονόχωρος καμαροσκέπαστος. Στον πρώτο συναντάμε βυζαντινές τοιχογραφίες του 13ου-14ου αιώνα ενώ στον δεύτερο βυζαντινές του 15ου και μεταβυζαντινές του 18ου.

Κινούμενοι στο κεντρικό οδικό δίκτυο στρίβετε προς το χωριό Λογοθετιάνικα και ακολουθώντας τις πινακίδες καταλήγετε εύκολα στην παραλία του Λυκοδήμου. Εκεί θα βρείτε και ανοιχτή καντίνα για να μπορέσετε να τσιμπήσετε κάτι ή να ξεδιψάσετε. Η παραλία συνδυάζεται από άμμο και βότσαλο και στην μέση ακριβώς υπάρχει μια μικρή σπηλιά που μπορείτε να χαρείτε τον ίσκιο της. Η θέση της παραλίας στην βορειοδυτική πλευρά, της χαρίζει πολύ όμορφες στιγμές την ώρα του ηλιοβασιλέματος!

Φεύγοντας από τον Μυλοπόταμο με κατεύθυνση την παραλία Καλάμι συναντάμε κάτω από το δρόμο τον ναό της Παναγίας Ορφανής. Άλλος ένας ναός όπου μεγάλο μέρος του βρίσκετε μέσα σε σπήλια, το τοπίο γύρο είναι κατάφυτο και από κάτω ακριβώς τρέχουν τα νερά της ρεματιάς που ξεκινούν από τον καταρράκτη και φτάνουν στο Καλάμι. Η σπηλιά που βρίσκετε ο ναός έχει μήκος 8 μέτρα και πλάτους 7. Στον χώρο αυτό βρέθηκε εικονίδιο της αγίαςΕλεούσας με την επωνυμία ορφανή. Το εικονίδιο είναι διακοσμημένο με αργυρή επένδυση όπως και η μεγάλη εικόνα της Παναγίας Ελεούσας, Ορφανής που φιλοτεχνήθηκε από τον Νικόλαο Σπιθάκη.

Ο Όσιος Θεόδωρος είναι ένα μοναστήρι μέσα σε μια καταπράσινη περιοχή ανάμεσα στα Λογοθετιάνικα Αρωνιάδικα και Πιτσινάδες. Εκεί μόνασε ο πολιούχος του νησιού Όσιος Θεόδωρος το 10 ο αιώνα μ.Χ. O Όσιος Θεόδωρος ήταν από την Κορώνη και ήλθε στο νησί από τη Μονεμβάσια για να ασκητέψει. Μεγάλωσε και σπούδασε στο Ναύπλιο όπου παντρεύτηκε και απέκτησε δύο παιδιά. Η μεγάλη του επιθυμία να μονάσει τον έφερα στην Ρώμη και στην συνέχεια στην Μονεμβασία. Από εκεί ήρθε περίπου το 921 και έμεινε στον αρχαίο ναό Αγίων Σέργιου και Βάκχου. Το 922 πέθανε και μετά από λίγα χρόνια βρέθηκε το σκήνωμά του από Μονεμβασίτες ναυτικούς. Εκεί που ετάφη χτίστηκε προς τιμήν του το μοναστήρι όταν διοικητής στα Κύθηρα ήταν ο Γεώργιος Παχύς από τη Μονεμβάσια. Ο επίσκοπος Κυθήρων Αθανάσιος Βαλεριανός έκανε ανακαίνιση στο ναό περίπου το 1630. Έκανε διάφορες μεταρρυθμίσεις, έκτισε κωδωνοστάσιο και πάνω από την κυρία είσοδο εντοίχισε θυρεό με επιγραφή, στην οποία αναφέρεται το όνομα του Βαλεριανού. Η μονή του Οσίου Θεόδωρου ήταν επί Ενετοκρατίας έδρα της επισκοπής. Στο προαύλιο ένα μεγαλοπρεπές κτίριο ρωμανικού ρυθμού λειτούργησε σαν σχολείο αρένων στα χρόνια της Αγγλοκρατίας. Είναι η περίφημη αλληλοδιδακτική σχολή του Οσίου Θεόδωρου.

Σπήλαιο Αγίας Σοφίας Μυλοποτάμου
Το σπήλαιο της Αγίας Σοφίας. βρίσκεται σε μια απόκρημνη περιοχή  δυτικά των Κυθήρων, 60 περίπου μέτρα πάνω από την θάλασσα. Κάποτε ήταν ιερό των νυμφών και μετέπειτα λατρευτικός χώρος στα χριστιανικά χρόνια. Με δαπάνες της Άννας Πετροχείλου το 1955 εξερευνήθηκε το σπήλαιο λεπτομερώς και χαρτογραφήθηκε.  Το σπήλαιο έχει συνολική έκταση 2.000 τετρ. μέτρα. Οι σταλακτίτες και σταλαγμίτες προσφέρουν  θέαμα μοναδικό με τη χρωματική τους ποικιλία, σε αποχρώσεις του κόκκινου, του άσπρου και του μαύρου. Είναι το μόνο τουριστικά αξιοποιημένο σπήλαιο των Κυθήρων.