Ξέρα

Η μνήμη της Αγίας Ελέσης γιορτάζεται την 1η Αυγούστου. Η θέα από το μοναστήρι αυτό είναι φανταστική, ειδικότερα κατά το δειλινό, γιατί είναι χτισμένο σε ένα από τα υψηλότερα σημεία στα νότια του νησιού. Από το βουνό της Αγίας Ελέσης μπορεί κανείς να δει την παραλία του Μελιδονίου, αλλά και σχεδόν όλο το νησί. Το μοναστήρι χτίστηκε εκεί που μαρτύρησε η Αγία Ελέσα. Η Ελέσα ήταν κόρη του Ελλάδιου, από την Πελοπόννησο. Ήλθε στα Κύθηρα και μόνασε αφού ο πατέρας της δεν δεχόταν την χριστιανική πίστη της. Την κυνήγησε στο νησί και τη θανάτωσε το 375 μ.Χ. Ο νεότερος μονόχωρος ναός χτίστηκε το 1871. Στην συνέχεια των χρόνων χτίστηκαν νεότερα κελιά καθώς και το τριώροφο κωδωνοστάσιο στη βορειοδυτική πλευρά της μονής. Όπως και στα υπόλοιπα μοναστήρια έτσι και εδώ πολλοί πιστοί διαμένουν κατά τον Δεκαπεντισμό.

Στην είσοδο της Χώρας στρίβοντας δεξιά υπάρχει ένας χωματόδρομος που μας οδηγεί στην Φελωτή. Ο δρόμος είναι πολύ επικίνδυνος και χρειάζεται μεγάλη προσοχή. Κατηφορίζοντας, το τοπίο μπροστά μας εκπλήσσει, καθώς μεγάλα βράχια έχουν κατρακυλήσει από το βουνό της αγίας Ελέσας και έχουν στηθεί σε τυχαία σημεία πάνω στην πλαγιά. Στη Φελωτή υπάρχουν δύο-τρία σπιτάκια, ένας μικρός μόλος για τις ψαρόβαρκες και μια συμπαθητική παραλία με βότσαλο, στην οποία καταλήγει ακόμα ένα λαγκάδι. Την περιβάλλουν όμορφα βράχια τα οποία θα δείτε σε όλη την περιοχή, γεμάτα σπηλιές, που είναι πολύ ενδιαφέροντα για υποβρύχιο κολύμπι .Στα κοφτερά βράχια γύρω από τη Φελωτή θα δείτε τις "αλαταρές" όπου ντόπιοι μαζεύουν το αλάτι την εποχή όπου τα βράχια "στεγνώνουν". Λίγο παρακάτω μέσα σε μια σπηλιά βρίσκεται και το μικρό εκκλησάκι της αγία Πελαγίας όπου τους χειμερινούς μήνες πλημμυρίζει από τα μεγάλα κύματα.

Μέσα στην καλύτερη τριάδα των παραλιακών προορισμών είναι η παραλία του Μελιδονιού. Βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του νησιού και συνδέεται με χωματόδρομο με το χωριό Δρυμώνας. Αυτός ο μικρός κολπίσκος με ψιλή άμμο και κρυστάλλινα νερά με θέα προς την Χύτρα θα σας εντυπωσιάσει. Λειτουργεί καντίνα στην οποία διοργανώνονται beach party την μέρα και την νύχτα. Ο εναλλακτικός τρόπος πρόσβασης στην παραλία είναι με τον Καπετάν Σπύρο και το σκάφος του από το λιμανάκι του Καψαλιού.

Ο συγκεκριμένος ναός αποτελείται από ένα σύμπλεγμα τεσσάρων ναών. Αυτή η μορφή του συγκροτήματος δεν έχει όμοιο του στα Κύθηρα αλλά ούτε και σε όλη την Ελλάδα, μόνο στη Νάξο υπάρχει κάτι παρόμοιο, οπότε είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του νησιού.

Ο προσανατολισμός είναι σωστός μόνο στο νότιο ναό και στο βορειοανατολικό ενώ οι άλλοι δυο ναοί είναι στραμμένοι προς Βορρά. Ο νότιος και ο βορειοδυτικός ναός έχουν δυο κόγχες στο ιερό, είναι μονόχωροι κυθηραϊκού ρυθμού με τρούλο ενώ οι άλλοι δύο, βόρειος και βορειανατολικός είναι απλοί, μονόχωροι, καμαροσκέπαστοι. Λεπτομερειακά ο νότιος ναός ο μεγαλύτερος και παλαιότερος που έδωσε το όνομά του στο συγκρότημα, είναι ο άγιος Δημήτριος. Είναι μονόχωρος με τρούλο κυθηραϊκού τύπου ο οποίος στηρίζεται σε 4 κυθηραϊκά ημιχώνια. Το τέμπλο είναι χτιστό βυζαντινό. Είναι 6,70 Χ 3,10 μ.

Χτίστηκε το 13ο αιώνα και οι τοιχογραφίες είναι σε 3 στρώματα του 13ου και 14ου αιώνα και εικονίζονται ιεράρχες, μάρτυρες, ο Ευαγγελισμός, η Ανάληψη, οι Άγιοι 40, ο Θεολόγος, ο όσιος Θεόδωρος, η Μεταμόρφωση, ο άγιος Δημήτρης έφιππος, η Γέννηση στην κάμαρα του κυρίως ναού, η Σταύρωση και η Υπαπαντή.

Ο βορειοανατολικός ναός μάλλον είναι η Παναγία, μονόχωρος καμαροσκέπαστος με αψίδα. Ανήκει στο 13ο αιώνα. Έχει δυο στρώματα τοιχογραφιών βυζαντινά και δύο μεταβυζαντινές παραστάσεις. Εικονίζονται ιεράρχες, προφήτες, ο Ευαγγελισμός, τα Εισόδια, η Παναγία ένθρονη, ο Χριστός μέγας και άλλοι αρχιερείς.

Ο βόρειος ναός είναι ο Άγιος Νικόλαος, μονόχωρος καμαροσκέπαστος με αψίδα. Ανήκει στο 13ο αιώνα. Στην κτητορική επιγραφή αναφέρεται κάποιος ζωγράφος Δημήτριος από τη Μονεμβάσια αρχιδιάκονος, αλλά η χρονολογία έχει σβήσει.

Πίσω από την αγία τράπεζα ο άγιος Νικόλαος ημίσωμος, και από κάτω 4 ιεράρχες ολόσωμοι μετωπικοί. Πάνω από την αγία τράπεζα, υπήρχε μια τεραστία δέηση με το Χριστό να ευλογεί και να κρατά ανοιχτό βιβλίο. Δυστυχώς η μορφή καταστράφηκε από ένα παραθυράκι που άνοιξαν σε μεταγενέστερα χρόνια.

Στον κυρίως ναό ο άγιος Νικόλαος ένθρονος και ο Θεόδωρος στρατηλάτης έφιππος. Ο βορειοδυτικός ναός ο Άγιος Βασίλειος είναι μονόχωρος με τρούλο κυθηραϊκού τύπου με 2 κόγχες στο ιερό χτισμένος στα τέλη του 13ου αιώνα. Στην κάμαρα του κυρίως ναού η Κοίμηση της Θεοτόκου. Στο νότιο τοίχο του ιερού ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο άγιος Ανδρέας.

Η μοναδική είσοδος είναι στα δυτικά και έτσι οι 4 ναοί επικοινωνούν μεταξύ τους διαδοχικά.