Εκκλησία

Ενετικό χωριό Ράφτης

Εγκαταλελειμμένο σα χθες από τους Ενετούς και Ορθοδόξους κατοίκους του, μοιάζει γλυπτό φυτεμένο στη γη. Όλο το χωριό είναι ενδιαφέρον με ιδιαίτερα σημεία της Βυζαντινές εκκλησίες του Αγ. Κωνσταντίνου με το οικόσημο των Καλλέργηδων εντοιχισμένο αριστερά της πόρτας, τον Αγ. Γεώργιο με τη σπάνια για την Κρήτη αρχιτεκτονική του (ανάποδος σταυρός), την σαλτζάδα (ενετική δεξαμενή νερού).

Ναός του 14ου αιώνα, με το οικόσημο των Καλλέργηδων εντοιχισμένο αριστερά της πόρτας.

Η Ακρόπολη της Γόρτυνας βρίσκεται πάνω στον λόφο του Αγίου Ιωάννη, στα βορειοδυτικά του αρχαιολογικού χώρου. Το ύψωμα της Ακρόπολης της Γόρτυνας παρουσιάζει συνεχή κατοίκηση από τη Νεολιθική (6.000-3.000 π.Χ.) και τη Μινωική εποχή (3.000-1.200 π.Χ.) μέχρι και τη Μεσοβυζαντινή (6ος-10ος μ.Χ.).
Στα Γεωμετρικά χρόνια, 10ο-7ο π.Χ. αιώνα, διαμορφώθηκε ένας οχυρωμένος οικισμός ενώ τον 7ο ιδρύεται στη νότια πλευρά της Ακρόπολης μικρός ναός αφιερωμένος στην Αθηνά Πολιούχο. Η ανασκαφή στο ναό και στον αποθέτη του ιερού της Ακρόπολης έφερε στο φως πολύ σπουδαία έργα πλαστικής των αιώνων 10ου μέχρι 7ο π.Χ.
Τα Βυζαντινά χρόνια άφησαν τα ίχνη τους στην Ακρόπολη της Γόρτυνας, όπου πάνω στα ερείπια του αρχαίου ναού και με τη χρήση του δομικού υλικού του, χτίστηκε μία βασιλική τον 5ο ή 6ο μ.Χ. αιώνα. Τη βασιλική αυτή διαδέχτηκε μία δεύτερη στο διάστημα μεταξύ 6ου και 10ου μ.Χ.
Τον 7ο μ.Χ. αιώνα επί αυτοκράτορα Ηρακλείου η Ακρόπολη οχυρώνεται εκ νέου και αποκτά φρούριο στο κέντρο της. Τμήματα του τείχους του φρουρίου αυτού σώζονται μέχρι σήμερα αλλά δυστυχώς σε κακή κατάσταση.

Ναός του 14ου αιώνα, ξαναχτίστηκε τη δεκαετία του 1950 στο ιδιο σχήμα, ανάποδου Τ, με τον αρχικό ναό σχήμα που είναι σπάνιο για ορθόδοξες εκκλησίες.

Το μεγάλο θέατρο της Γόρτυνας είχε λαξευτεί στη νοτιοανατολική πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης, στην απέναντι πλευρά του Ληθαίου ποταμού όπου βρίσκονταν το Ωδείο και η Αγορά.

Κουλές Άνω Μουλίων ή Κούλες Ράπτη ή Κούλες Ράφτη.

Πάνω σε ένα λόφο με καλή θέα (προφανώς), αποφάσισαν οι Τούρκοι να κτίσουν αυτόν τον Κουλέ κατά τη μεγάλη Κρητική επανάσταση το 1866-1869. Πως τον εντόπισα; Καταρχάς βρίσκονταν σε λόφο που στο χάρτη αναφέρετε με το όνομα Κούλες! Νομίζω πως και μόνο αυτό αρκεί για να με βάλει να ψάξω. Κατά δεύτερο ένας σύντεκνός μου είχε μικρός φτάσει κοντά σε κάτι ερείπια εκεί πάνω. Τρίτον, πολύ κοντά, στους πρόποδες του λόφου, υπάρχουν τα ερείπια ενός ημιεγκαταλελειμμένου χωριού, του Ράπτη, που παλιά ήταν ένα σχεδόν αμιγές Τουρκοχώρι.Τι πιο λογικό λοιπόν να φτιάξουν μία αρκετά μεγάλη οχύρωση που να επιβλέπει μεγάλο μέρος του κάμπου της Μεσαράς, αλλά και να αποτελεί ασφαλές καταφύγιο στους ντόπιους μουσουλμάνους όποτε (συχνά) γίνονταν επαναστάσεις από τους ταραχοποιούς Κρητικούς.

Ο Κουλές έχει σχήμα «Τ» με το μακρύτερο κομμάτι να είναι μάλλον ο χώρος στρατονισμού και το μικρό να αποτελείται από 3 μικρότερα δωμάτια. Από τα τρία δωμάτια, τα δύο έχουν ακόμα τμήμα ή ολόκληρη την οροφή τους ενώ το τρίτο έχει καταρρεύσει.

Παντού περιμετρικά φαίνονται ακόμα οι τουφεκιοθυρίδες για την άμυνα του οχυρού.

Από τη βόρεια πλευρά υπάρχουν αρκετές καμάρες εισόδου και εξόδου, κάτι ασυνήθιστο για τέτοια οχυρά γιατί κάθε πόρτα είναι και εύκολο σχετικά σημείο εισόδου του εχτρού.

Σε συνδυασμό με αυτό το τείχος, υποθέτω πως θα υπήρχε στη βόρεια πλευρά κάποιος αύλειος χώρος περιφραγμένος. Η οροφή στα δωμάτια αλλά και στο χώρο στρατωνισμού θα λειτουργούσε ως χώρος περιπολίας για σκοπούς. Ακόμα και σήμερα, η οροφή στα μικρότερα δωμάτια στέκει όρθια και φιλοξενεί και ένα κολονάκι του τριγωνομετρικού δικτύου.

Κείμενο: Νίκος Μαρκατάτος

Η Παναγία η Γαλατούσα του 10-11ου αιώνα