Νομός: Ηρακλείου
Μέρη κοντινά με Άγιος Γεώργιος
Built at 510 m with 319 people Ksidas or Lyttos is located at 3 km from Kastelli and 25 km from Heraklion city, in the foothills of the site of the ancient Lyttos. The first mention of the village goes back to 1368AD, with the name Xidas.A burial site was discovered when the road was being constructed, at Chomatolakkos, belonging to late Roman epoque.
Two gold rings have also been found here, the one with stone, showing the portrait of an emperor holding a spear, and the other with a hoop, showing two interlocking hands. A bronze ring with a Greek inscription, along with golden plates and bronze coins, were also found at this site.On the remains of the ancient town Lyttos, two beautiful churches can be found;Timios Stavros and Agios Georgios. In the church of Agios Georgios there is an inscription still readable today, with the date 1321, in ancient Greek, as well as many important frescoes. The church of Timios Stavros is built over the remains of a big old Christian Basilika, next to where the ancient market of Lyttos has been located.
Ναός Αγίου Γεωργίου Σφακιώτη στο Διαβαϊδέ
Λίγο έξω από το Διαβαϊδέ, 1,5χλμ. νοτιοανατολικά του Καστελλίου, στην πλαγιά ενός κατάφυτου λόφου, βρίσκεται ο μονόχωρο καμαροσκέπαστος ναός του Αγίου Γεωργίου Σφακιώτη. Η εκκλησία έχει οικοδομηθεί πάνω σε πηγάδι το στόμια του οποίου είναι έξω από το ιερό.
Στο εσωτερικό του, ο τοιχογραφικός του διάκοσμος χρονολογείται στα τέλη 13ου αρχές 14ου αιώνα, χαρακτηρίζεται από λαϊκότροπη τεχνοτροπία και αποδίδεται σε επαρχιώτη ζωγράφο. Το εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού ακολουθεί σε γενικές γραμμές τους καθιερωμένους τύπους. Έτσι η Παναγία καταλαμβάνει το τεταρτοσφαίριο της αψίδας του ιερού, ενώ στην κόγχη του εικονίζονται οι συλλειτουργούντες ιεράρχες. Στα ανώτερα τμήματα της καμάρας, παριστάνονται σκηνές του Δωδεκαόρτου, ενώ σε χαμηλότερο επίπεδο δώδεκα σκηνές από το βίο του Αγίου Γεωργίου. Η ζώνη των Αγίων, αναπτύσσεται στους μακρείς τοίχους του ναού, όπου οι τελευταίοι παρατάσσονται ολόσωμοι και μετωπικοί. Ανάμεσά τους, στο νότιο τοίχο παρατηρείται μια σπάνια απεικόνιση των Αγίων Γεώργιου «Σφακιώτη» και Δημητρίου, έφιππων σε θαλάσσιο τοπίο και περιβαλλόμενων από πλάσματα της θάλασσας. Στην ίδια θέση στον απέναντι τοίχο διακρίνεται η σκηνή της Δέησης.
Ναός Αγίου Γεωργίου στη Λύττο (Ξιδάς)
Σε μικρή απόσταση δυτικά από το σύγχρονο οικισμό της Λύττου, στη θέση Τζενεράληδο, βρίσκεται ο μονόχωρος καμαρασκέπαστος ναός του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος σώζει πλούσιο τοιχογραφικό διάκοσμο.
Το εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού σώζεται ακέραιο και περιλαμβάνει σκηνές του Ευαγγελικού κύκλου, απεικονίσεις αγίων καθώς και δώδεκα σκηνές από το βίο του Αγίου Γεωργίου. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται, βάση Κτητορικής επιγραφής, που εντοπίζεται στο δυτικό τοίχο, το 1321. Η τεχνοτροπία τους, φαίνεται ότι έχει επηρεαστεί έντονα από την Παλαιολόγια τέχνη, η οποία χαρακτηρίζεται για την πλαστική απόδοση των μορφών και τη ζωηρή κίνησή τους .
Εξωτερικά, στη δυτική πρόσοψη της εκκλησίας, η εξώθυρα πλαισιώνεται με επιμελημένο θύρωμα, πάνω από το οποίο διακρίνονται εντοιχισμένα εφυαλωμένα πινάκια, τοποθετημένα με σταυρωτή διάταξη.
Ναός Αγίου Νικολάου στη Λύττο (Ξιδάς)
Ανάμεσα στη Λύττο και την Κασταμονίτσα, πάνω στο δρόμο που ενώνει τους δύο οικισμούς, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Νικολάου. Πρόκειται για ένα μικρό μονόχωρο καμαροσκέπαστο ναό, το εσωτερικό του οποίου είναι κατάγραφο.
Ο τοιχογραφικός του διάκοσμος χρονολογείται το 14ο αιώνα και αποτελεί έργο λαϊκότροπου ζωγράφου. Οι μορφές των πολυπρόσωπων σκηνών, αποδίδονται με μεγάλα μάτια και χαρακτηρίζονται από έντονη εκφραστικότητα και ζωηρή κίνηση. Κάτι τέτοιο, μπορεί να παρατηρήσει κανείς στις σκηνές του Δωδεκαόρτου, που αναπτύσονται στην καμάρα, κάποιες από τις οποίες μάλιστα, ξεχωρίζουν για το ρεαλισμό τους, όπως η σκηνή της Βρεφοκτονίας πάνω από το νότιο τοίχο. Επίσης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η παράσταση της φιλοξενίας του Αβραάμ που καταλαμβάνει το μέτωπο του ιερού, ενώ δυτικότερα ο Άγιος Ζωσιμάς απεικονίζεται μονήρης, κρατώντας το Άγιο Ποτήριο. Αξιοπρόσεκτα ακόμα είναι, τα σπάνια γραπτά οικόσημα του φεουδάρχη της περιοχής, που απαντούν, στο ανακουφιστικό τόξο της εισόδου, όπου διακρίνεται η κεφαλή του Αγίου Νικολάου, καθώς και στο νότιο τοίχο δίπλα στο Μιχαήλ Αρχάγγελο.
