Καλό Χωριό

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ

H Μονή του Αγίου Παντελεήμονα βρίσκεται στην κοιλάδα τ’ Αχερά, εξ ου και η ονομασία Μονή του Αγίου Παντελεήμονα τ’ Αχερά.

Ιστορικό της Μονής
Ξεδιπλώνοντας την ιστορία του ναού, ο Πέτρος Στυλιανού, παραπέμπει σε διάφορα στοιχεία, όπως έγγραφα και έρευνες, που μαρτυρούν πως ο ναός της Μονής είναι παλαιότερος του 18ου αιώνα. Αυτό καταδεικνύει μια επιγραφή που βρίσκεται στη δυτική είσοδο του ναού. Σύμφωνα με αυτή, το 1770 ή διαφορετικά τρία χρόνια μετά την ενθρόνιση του Αρχιεπισκόπου Χρύσανθου, ο ναός έτυχε εργασιών ανακαίνισης. Οι εργασίες αυτές κρίθηκαν απαραίτητες γιατί ο παλαιότερος ναός ήταν έτοιμος να καταρρεύσει. Από τον παλιό ναό δεν σώζονται κατάλοιπα, ούτε αρχικά κτίσματα του μοναστηριού, ούτε κελιά αλλά ούτε άλλες ιστορικές μαρτυρίες. Σ’ αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί πως σύμφωνα με τον Nέαρχο Κληρίδη, το μοναστήρι αναγέρθηκε το 15ο αιώνα, αλλά και πως αρχικά ήταν αντρικό μοναστήρι ενώ αργότερα τη δεκαετία του 1970 έγινε γυναικείο.

Κατά τις εργασίες ανοικοδόμησης του ναού, χτίστηκε και γυναικωνίτης. Η προσθήκη αυτή, όπως παρατηρεί ο Στυλιανού, δεν συναντάται συχνά σε μοναστήρια. Στα 1774, το εικονοστάσι του ναού επιχρυσώθηκε, ενώ ταυτόχρονα φιλοτεχνήθηκαν εικόνες του Χριστού, της Παναγίας, του Αγίου Παντελεήμονα και του Αγίου Νικολάου από το ζωγράφο Μιχάλη Θεταλλό ή Θεσαλονικέα. Ο έξαρχος Χρύσανθος ανέλαβε τη δαπάνη των εικόνων. Υπάρχουν επίσης και παλαιότερες εικόνες με παλαιότερη την εικόνα του Αγίου Γεωργίου, που φιλοτεχνήθηκε το 1684 από τον Ιωαννίκιο, καθώς και άλλες τέσσερις εικόνες των Ευαγγελιστών του 1771 που φιλοτεχνήθηκαν από το Λεόντιο στον άμβωνα της εκκλησίας. Το 1792, με δαπάνη του αρχιεπισκόπου Χρύσανθου φιλοτεχνήθηκε μια αργυρεπίχρυση εσθήτα, με την οποία καλύφθηκε η παλαιότερη εικόνα του Αγίου Παντελεήμονα.

Το παλαιό μοναστηριακό συγκρότημα αποτελείτο από ναό, και κτήρια που σχηματίζουν Γ στη βόρεια και στην ανατολική πλευρά. Στα 1989 προστέθηκε άλλη μια πτέρυγα στα νότια. Στο ισόγειο του βόρειου τμήματος του ναού, βρίσκονταν αποθηκευτικοί χώροι, το πλυσταριό, δωμάτια με ζυμωτήρια και φούρνους αλλά και χώροι παρασκευής γλυκών. Πρέπει να σημειωθεί πως στην πλευρά αυτή υπήρχε και μια κρύπτη -με είσοδο βόρεια του μοναστηριού- που όπως μαρτυρεί η παράδοση υπήρχε στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Αυτή την εποχή, η είσοδος του μοναστηριού γινόταν από την ανατολή, ενώ αργότερα, στα 1970, όταν το μοναστήρι ανακαινίστηκε, η είσοδος μεταφέρθηκε στα δυτικά. Επιπρόσθετα, όπως διασώζει ο Στυλιανού, στη βορειοανατολική πλευρά του μοναστηριού, υπήρχε ένας παραδοσιακός ελιόμυλος, ο οποίος έγινε αποθηκευτικός χώρος.

Στις μέρες μας, ο ναός του μοναστηριού σκεπάζεται με  επικλινή στέγη. Εξωτερικά κοσμείται με σκαλισμένες οξυγώνιες καμαρωτές πόρτες, ενώ στο εσωτερικό με ένα επίχρυσο εικονοστάσι. Το μοναστήρι έτυχε ξανά εργασιών ανακαίνισης, όπως προαναφέρθηκε, στα 1970 από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ενώ στα 1986 έγινε η προσθήκη της  νότιας πτέρυγας.

Τέλος, χρήζει αναφοράς πως το μοναστήρι, μετά την τουρκική εισβολή του 1974, σύμφωνα με τον Στυλιανού, αποτέλεσε καταφύγιο προσφύγων. Κατά την πρώτη τουρκική εισβολή, το μοναστήρι προσέφερε τροφή σε εκατό περίπου άτομα, πρόσφυγες από το Δίκωμο, για μια βδομάδα, μέχρι  που ο Ερυθρός Σταυρός ανέλαβε την τροφοδοσία. Κατά τη δεύτερη τουρκική εισβολή, περίπου εβδομήντα πρόσφυγες για ενάμιση χρόνο φιλοξενήθηκαν στη Μονή.

 Πηγή:
Δρα Πέτρου Στυλιανού, Ιστορικές και Αρχειακές Εκδόσεις, Κυπριακή Βασική Βιβλιοθήκη,  Λευκωσία, 1989

Κόκκινη Λίμνη στο Μιτσερό, γνωστή και ως Κοκκινοπεζούλα, είναι ότι άφησε πίσω της η εξόρυξη μεταλλεύματος στην περιοχή, τα μεταλλεύματα χρωματίζουν το νερό κόκκινο

Βρίσκεται περίπου 20 χλμ από τη Λευκωσία και η πρόσβαση γίνεται από ένα σχετικά σύντομο χωματόδρομο που συναντά τον ασφαλτόδρομο που περνά από το χωριό Αγροκηπιά και στη συνέχεια δίπλα από το χωριό Μιτσερό.Ο χωματόδρομος ξεκινά λίγα χιλιόμετρα πιο κάτω στα αριστερά (δηλαδή, βόρεια, προς το Τρόοδος).

Η παλιά εκκλησία της Παναγίας της Χρυσοπαντάνασσας ήταν η κύρια εκκλησία της Αγροκηπιάς  μέχρι το 1990, όταν χτίστηκε και η φερώνυμη νέα εκκλησία της κοινότητας. Είναι χτισμένη στο βορειοανατολικό άκρο του πυρήνα της κοινότητας.

Οι εικόνες της εκκλησίας μαρτυρούν πως ανεγέρθηκε περίπου το 1700 με 1750 μ.Χ.. Μυρώθηκε το 1976 από τον κ. Φίλιππο, ο οποίος στη συνέχεια έγινε μοναχός και πέθανε στο Άγιο Όρος. Υπάρχει όμως και η εκδοχή πως η εκκλησία εγκαινιάστηκε την εποχή που κτίστηκε.

Είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς πως το εσωτερικό της εκκλησίας κοσμείτο από ένα ξύλινο εικονοστάσι, το οποίο ήταν βαμμένο χρυσό.

Η εκκλησία της Παναγίας έτυχε έργων επέκτασης στα 1918, στα οποία βοήθησαν εθελοντικά οι χωριανοί. Μετά τα έργα αυτά η εκκλησία έγινε γοτθικού ρυθμού. Αξίζει να σημειωθεί πως καθώς πραγματοποιούνταν εργασίες επέκτασης του ιερού, βρήκαν τον τάφο ενός παλιού ιερέα, του Παπαγιάννη. Τότε, αποφάσισαν να  οικοδομήσουν το ιερό σε άλλο σημείο με τον ίδιο όμως προσανατολισμό.

Υπάρχει επιπρόσθετα μια παράδοση που αναφέρει πως ένας από τους χωριανούς που συμμετείχε σ’ αυτά τα έργα, καθώς έχτιζε τη στέγη φώναζε να του φέρουν νερό. Η φωνή του ήταν τόσο δυνατή που ακουγόταν στο γειτονικό χωριό, τη Μαλούντα. Η συνήθεια του αυτή, ήταν και η αφορμή να τον φωνάζουν  Πουμπουρόσαββα, σύμφωνα με τη Μαρία Λεωνίδου.

Παλαιότερα, στην αυλή της εκκλησίας ήταν το κοιμητήριο της κοινότητας, το οποίο στις μέρες μας μεταφέρθηκε ακριβώς έξω από την αυλή.

Πηγή:
Χριστούλλα Νοκολαΐδου 

Το χωριό

Η Αγροκηπιά είναι ένα χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, χτισμένο στα βόρεια του δάσους Αδελφοί, 25 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πρωτεύουσας και 3 χιλιόμετρα ανατολικά του Μιτσερού. Στα δυτικά του χωριού δεσπόζει επιβλητικά το ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα και ο λόφος του Κρέατος, στα βόρεια ο λόφος Κοττάφι όπου βρίσκεται το αγρόκτημα Αχαιράς, στα ανατολικά ο λόφος Κάνταρος ενώ στα νότια, το βουνό Μαθιάτης.

 Στην Αγροκηπιά σύγχρονα και  παραδοσιακά στοιχεία «συνυπάρχουν» αρμονικά. Από τη μια, ο παλαιός οικισμός με τα σπίτια παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, και από την άλλη γειτονιές με καινούριες κατοικίες.

Ιστορικά στοιχεία 
Η Αγροκηπιά ήταν ένα από τα χωριά της Μεγάλης Κουμανταρίας. Το χωριό αρχικά ανήκε στο Τάγμα των Ναϊτών Ιπποτών, και αργότερα στο Τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών.  Όπως διασώζει ο Καρούζης, ο Φλώριος Βουστρώνιος, «που ταυτίζει με κάποια πιθανότητα την Αγροσυκιά με την Αγροκηπιά, μνημονεύει πως μεταξύ του 1464-1468 η Αγροκηπιά ανήκε στο Ρίζο ντε Μαρίνο ντε Νάπολι».

Ονομασία 
Το όνομα του χωριού είναι πολύ παλιό. Ειδικότερα, από την εποχή που το χωριό ήταν φέουδο Ιπποτών του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη, ήταν γνωστό ως ‘Agrochipia’.

Η επικρατέστερη εκδοχή για την προέλευση της ονομασίας της Αγροκηπιάς συνδέει την ονομασία του χωριού με την ευφορία της περιοχής. Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο συνθετικό του ονόματος του χωριού αναφέρεται στους πολλούς αγρούς ενώ το δεύτερο στους πολλούς κήπους που υπήρχαν στο χωριό. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη εκδοχή, η οποία αναφέρει πως η ονομασία του χωριού προήλθε από το δέντρο αγριοσυκιά, το οποίο ευδοκιμεί στην περιοχή.

Ορυκτός πλούτος
Η Αγροκηπιά αποτελούσε τόπο εξόρυξης ορυκτού πλούτου, χαλκούχου πυρίτη και χρυσού. Βρισκόταν βόρεια της Αγροκηπιάς και ήταν μάλιστα το πρώτο μεταλλείο χρυσού και χαλκού. Σ’ αυτό εργαζόντουσαν τόσο κάτοικοι της Αγροκηπιάς όσο και από τα γύρω χωριά. Επαναλειτούργησε με μια διακοπή την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

 Απομεινάρια  της εξόρυξης χαλκοπυρίτη είναι ορατά στους σωρούς από αδρανή υλικά στην περιοχή Κοκκινόγια. Στην ίδια περιοχή διασώζεται μια σήραγγα μήκους 1500 περίπου μέτρων, η οποία διασχίζει κατά μήκος το λόφο Κοττάφι και επεκτείνεται μέχρι την περιοχή Κοκκινόγια που λόγω της κλίσης της ονομάζεται «Κεκλιμένη».Επιπρόσθετα, όπως χαρακτηριστικά γράφει η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ένα κιτρινοκαφετί χρώμα προδίδει την εξόρυξη κάποιας μικρής ποσότητας χρυσού. Στην ίδια Εγκυκλοπαίδεια, υπογραμμίζεται πως «ίσως η σκουριά να είναι παμπάλαια από τα φοινικικά και τα ρωμαϊκά χρόνια». Αυτό συνδέεται με το αρχαίο βασίλειο της Ταμασσού που τα μεταλλεία του προφανώς εκτείνονταν μέχρι την Αγροκηπιά και το Μιτσερό. Με βάση τα πιο πάνω, πιστεύεται πως η εξόρυξη ορυκτών χρονολογείται από τη ρωμαϊκή εποχή.

Μεταξύ της Αγροκηπιάς και του Μιτσερού, λειτουργεί ο συνοικισμός της Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρείας.

 Αυτό το οποίο είναι ενδιαφέρον να γνωρίζει κανείς είναι πως για πολλές δεκαετίες, η πλειοψηφία των κατοίκων εργαζόταν στα μεταλλεία, ενώ στις μέρες μας εργάζεται στην πρωτεύουσα,  ειδικότερα σε δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες, στις οικοδομές, σε ιδιωτικά εργοστάσια ενώ μερικοί στα λατομεία Μιτσερού.

Εκκλησίες
Στην Αγροκηπιά υπάρχει η εκκλησία της Παναγίας της Χρυσοπαντάνασας, η εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας που κτίστηκε από την Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία (ΕΜΕ) προς τιμή της προστάτιδας των μεταλλωρύχων στους πρόποδες του Κρέατος – χώρος που βρίσκεται ο οικισμός της ΕΜΕ- καθώς και η Μονή του Αγίου Παντελεήμονα της Αχεράς, μοναστήρι καλογραιών, το οποίο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Καρούζης κατά την περιήγησή του,  «γνωρίζει κάθε βδομάδα αρκετούς επισκέπτες. Είναι άλλωστε η θέα προς τα βόρεια πολύ αχανής και εντυπωσιακή». Περισσότερα:Μονή Αγίου Παντελεήμονα

Φυσικό περιβάλλον
Στις καλλιεργημένες εκτάσεις της Αγροκηπιάς υπάρχουν σιτηρά, συκιές, ελιές, μερικοί αμπελώνες και μοσφυλιές, ενώ στις ακαλλιέργητες εκτάσεις λίγο θυμάρι. Μεγάλη έκταση της οροσειράς Κρεάτου  αποτελεί σήμερα μέρος του “Νatura- Φύση 2000” και είναι γνωστή για τα 500 είδη σπάνιων ειδών της πανίδας μας από τα 2500 που συναντά κανείς στην Κύπρο. Αξίζει να σημειωθεί πως στις όχθες του μεγάλου αργακιού που διασχίζει την Αγροκηπιά και στο παρελθόν ήταν πάντοτε γεμάτο, ο βασιλιάς της Ταμασού καλλιεργούσε λαχανικά γιατί εκεί χάρη στα συστατικά του εδάφους γινόντουσαν πολύ εύγεστα.

http://www.agrokipia.org