Άγιος Βλάσιος

ΣΤΡΟΦΙΛΑΣ
Πρόκειται για οικισμό της Νεολιθικής Εποχής που αποκαλύφθηκε στην περιοχή της Σταυροπέδας, στη δυτική ακτή του νησιού. Είναι ο μεγαλύτερος οικισμός της Νεότερης Νεολιθικής Εποχής που εντοπίστηκε στο Αιγαίο και εκτείνεται σε έκταση που καλύπτει περίπου 25-30 στρέμματα.
Τον οικισμό έφεραν στο φως οι ανασκαφές της ΚΑ' Εφορείας Αρχαιοτήτων μετά από εντοπισμό επιφανειακών ευρημάτων. Έχει γίνει η αποκάλυψη τείχους σε μήκος 100 μ., ύψους μέχρι 2 μ. και πάχους 1,60-2,00 μ. Βρέθηκαν εντυπωσιακά πήλινα αγγεία, πίθοι, χύτρες, λίθινα εργαλεία, αιχμές βελών, κοσμήματα, ειδώλια, χάλκινα αντικείμενα, κ.ά.
Ο οικισμός χρονολογείται περίπου το 4000 π.Χ. και χαρακτηρίζεται σαν ο μεγαλύτερος και καλύτερα σωζόμενος Νεολιθικός οικισμός του Αιγαίου, εξαιρετικά πυκνοδομημένος, με πρώιμες αστικές δομές, που προϋποθέτουν ανάλογη κοινωνική οργάνωση. Εντυπωσιάζουν τα λαξευμένα σε βράχους σχήματα που βρέθηκαν και αναπαριστούν ζώα, ψάρια και άλλα, με κυριότερες τις αναπαραστάσεις πλοίων που αποδεικνύουν ότι οι Κυκλαδίτες ποντοπορούσαν από την εποχή αυτή.
Πού βρίσκεται: Στην περιοχή της Σταυροπέδας, στο κέντρο της δυτικής πλευράς του νησιού, στο ομώνυμο οροπέδιο.
Πώς θα πάτε: Ο χώρος δεν είναι επισκέψιμος και κανείς μπορεί να τον προσεγγίσει μόνο με τα πόδια. Ακολουθώντας τον δρόμο δεξιά από την Σταυροπέδα και αμέσως αριστερά, παίρνει το μονοπάτι που οδηγεί στο οροπέδιο.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΙΑΣ 
Ένα από τα καλύτερα σωζόμενα προβιομηχανικά λιοτρίβια στις Κυκλάδες, είναι το ζωοκίνητο ελαιοτριβείο του Δημήτρη Χέλμη, στον Άνω Πιτροφό. Ολόκληρο το κτίριο, που χρονολογείται πριν το 1823, επισκευάστηκε σύμφωνα με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Το λιοτρίβι που διατηρεί όλον τον αυθεντικό εξοπλισμό του, λειτουργεί ως επισκέψιμος μουσειακός χώρος, δείχνοντας την διαδικασία παραγωγής του ελαιολάδου στην προβιομηχανική εποχή στις Κυκλάδες, με ξενάγηση από τον ιδιοκτήτη του και προβολή σχετικού βίντεο. Αποτελεί θαυμάσιο δείγμα αγροτικής κληρονομιάς, προβιομηχανικής τεχνολογίας και αρχιτεκτονικής παράδοσης.
Που βρίσκεται: Στον Άνω Πιτροφό, ένα χωριό 7 χλμ πριν τη Χώρα.
Πώς πάτε: Ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο Σταυροπέδας – Χώρας, στα 5 περίπου χιλιόμετρα συναντάτε το χωριό Πιτροφός. Ακολουθείτε τον δρόμο αριστερά προς Άνω Πιτροφό, που θα σας οδηγήσει στην είσοδο του μουσείου.

Για τις ημέρες και ώρες λειτουργίας, επισκεφθείτε το web site του μουσείου: www.musioelias.gr