Μέρη κοντινά με Εκκλησία
The name figures in all the Venetian censi of the 16th and 17th centuries, as well as in the Turkish and Egyptian censi. In 1881, it forms part of the municipality of Zaros with about 180 inhabitants, and again in 1900. As of 1920 it is a commune in its own right, and today with the lower village of Kato Moulia it counts over 550 inhabitants.
Τhe main church of the village, with wall paintings, is that of the patron saints, Saints Peter and Paul, and there is a village feast on the 29th June, in their honour. The lovely chapel of Zoodochos Pigis is also well worth a visit.
Ναός του 14ου αιώνα, με το οικόσημο των Καλλέργηδων εντοιχισμένο αριστερά της πόρτας.
Ενετικό χωριό Ράφτης
Εγκαταλελειμμένο σα χθες από τους Ενετούς και Ορθοδόξους κατοίκους του, μοιάζει γλυπτό φυτεμένο στη γη. Όλο το χωριό είναι ενδιαφέρον με ιδιαίτερα σημεία της Βυζαντινές εκκλησίες του Αγ. Κωνσταντίνου με το οικόσημο των Καλλέργηδων εντοιχισμένο αριστερά της πόρτας, τον Αγ. Γεώργιο με τη σπάνια για την Κρήτη αρχιτεκτονική του (ανάποδος σταυρός), την σαλτζάδα (ενετική δεξαμενή νερού).
Ναός του 14ου αιώνα, ξαναχτίστηκε τη δεκαετία του 1950 στο ιδιο σχήμα, ανάποδου Τ, με τον αρχικό ναό σχήμα που είναι σπάνιο για ορθόδοξες εκκλησίες.
Κουλές Άνω Μουλίων ή Κούλες Ράπτη ή Κούλες Ράφτη.
Πάνω σε ένα λόφο με καλή θέα (προφανώς), αποφάσισαν οι Τούρκοι να κτίσουν αυτόν τον Κουλέ κατά τη μεγάλη Κρητική επανάσταση το 1866-1869. Πως τον εντόπισα; Καταρχάς βρίσκονταν σε λόφο που στο χάρτη αναφέρετε με το όνομα Κούλες! Νομίζω πως και μόνο αυτό αρκεί για να με βάλει να ψάξω. Κατά δεύτερο ένας σύντεκνός μου είχε μικρός φτάσει κοντά σε κάτι ερείπια εκεί πάνω. Τρίτον, πολύ κοντά, στους πρόποδες του λόφου, υπάρχουν τα ερείπια ενός ημιεγκαταλελειμμένου χωριού, του Ράπτη, που παλιά ήταν ένα σχεδόν αμιγές Τουρκοχώρι.Τι πιο λογικό λοιπόν να φτιάξουν μία αρκετά μεγάλη οχύρωση που να επιβλέπει μεγάλο μέρος του κάμπου της Μεσαράς, αλλά και να αποτελεί ασφαλές καταφύγιο στους ντόπιους μουσουλμάνους όποτε (συχνά) γίνονταν επαναστάσεις από τους ταραχοποιούς Κρητικούς.
Ο Κουλές έχει σχήμα «Τ» με το μακρύτερο κομμάτι να είναι μάλλον ο χώρος στρατονισμού και το μικρό να αποτελείται από 3 μικρότερα δωμάτια. Από τα τρία δωμάτια, τα δύο έχουν ακόμα τμήμα ή ολόκληρη την οροφή τους ενώ το τρίτο έχει καταρρεύσει.
Παντού περιμετρικά φαίνονται ακόμα οι τουφεκιοθυρίδες για την άμυνα του οχυρού.
Από τη βόρεια πλευρά υπάρχουν αρκετές καμάρες εισόδου και εξόδου, κάτι ασυνήθιστο για τέτοια οχυρά γιατί κάθε πόρτα είναι και εύκολο σχετικά σημείο εισόδου του εχτρού.
Σε συνδυασμό με αυτό το τείχος, υποθέτω πως θα υπήρχε στη βόρεια πλευρά κάποιος αύλειος χώρος περιφραγμένος. Η οροφή στα δωμάτια αλλά και στο χώρο στρατωνισμού θα λειτουργούσε ως χώρος περιπολίας για σκοπούς. Ακόμα και σήμερα, η οροφή στα μικρότερα δωμάτια στέκει όρθια και φιλοξενεί και ένα κολονάκι του τριγωνομετρικού δικτύου.
Κείμενο: Νίκος Μαρκατάτος
