Εκκλησία

δίκλιτη Βασιλική των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και του Αγ. Φανουρίου. Το παλαιότερο τμήμα της χρονολογείται στα τέλη του 18ου αιώνα. Στις 28 Ιουνίου και στις 27 Αυγούστου, ημέρες εορτασμού των αγίων της εκκλησίας, ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Αναγέννηση», αποτελούμενος κυρίως από τις νέες και τους νέους του χωριού, διοργανώνει στον προαύλιο χώρο της εκκλησσίας πανηγύρι, με φαγητό, μουσική, χορό και πυροτεχνήματα. Στις 27 Αυγούστου, μάλιστα, οι γυναίκες του χωριού ετοιμάζουν υπέροχες φανουρόπιτες και κερνούν τους παρευρισκόμενους

Βατόλακκο, ένα κατάφυτο χωριό σε απόσταση περίπου 15 χλμ νοτιοδυτικά της πόλης των Χανίων.

Στην πλατεία βρίσκεται το δημοτικό σχολείο του χωριού, ένα όμορφο κτίριο της δεκαετίας του 1930. Αν δεν είναι περίοδος σχολικών διακοπών, ίσως δείτε τους είκοσι μαθητές του να παίζουν στο προαύλιο. Στο σκηνικό δεσπόζει το ρολόι ύψους 22 μέτρων, δωρεά του Βαγγέλη Μαρκουλάκη στη μνήμη των εκτελεσθέντων από τους Ναζί κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. 

Το σχολείο και το ρολόι μοιράζονται αρμονικά τον χώρο της πλατείας με τη δίκλιτη Βασιλική των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και του Αγ. Φανουρίου.

Μην παραλείψετε να περπατήσετε το ιστορικό μονοπάτι του χωριού κατά μήκος του ποταμού Βαλσαμιώτη, μια υπέροχη διαδρομή περίπου 1 χλμ μέσα από πυκνή βλάστηση που ανέδειξαν με κοπιαστική εθελοντική εργασία οι κάτοικοι του χωριού. Το μονοπάτι, το οποίο συνδέει την πλατεία του χωριού με το νεόδμητο Φράγμα Βαλσαμιώτη.

Ο Βατόλακκος, μαζί με τα γειτονικά χωριά Αλικιανός και Κουφός, βρίσκονται στον εύφορο κάμπο του ποταμού Κερίτη. Μην παραλείψετε να κάνετε μια στάση στην ομώνυμη γέφυρα στον Αλικιανό, στον δρόμο για τον Βατόλακκο. Η πέτρινη γέφυρα του Κερίτη χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα και εντυπωσιάζει με τις τρεις καμάρες της. Λίγο νωρίτερα, μπορεί κανείς να δει το «Ηρώο», το μνημείο-κενοτάφειο με τα ονόματα των 118 κατοίκων της περιοχής που εκτελέστηκαν από τους Ναζί το 1941.

Στην ευρύτερη περιοχή του κάμπου των Χανίων μεταξύ των οικισμών Αλικιανός και Κουφός, σώζεται ο μεγάλος
ναός της Ζωοδόχου Πηγής, ή Αϊ κυρ Γιάννης από το όνομα του κτίτορα Ιωάννη του Ξένου και Ερημίτη. Κτίστηκε
περί το 1030, στα πλαίσια μιας έντονης δραστηριότητας του οσίου στο χώρο της δυτικής Κρήτης. Ανήκει στον
αρχιτεκτονικό τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο με έντονα προεξέχουσες τις πλάγιες κεραίες του
σταυρού. Οι επιφάνειες διαμορφώνονται πλαστικά με διπλά τυφλά αψιδώματα, χρησιμοποιείται η τεχνική η
τεχνική της κρυμμένης πλίνθου και της εγχάραξης στο κονίαμα ψευδοτοιχοποιίας. Η αψίδα είναι πεντάπλευρη και
κοσμείται από κόγχες και τυφλά αψιδώματα, ενώ το τρίλοβο παράθυρο περιβάλλεται από κτιστούς ημικιονίσκους.

Σε εποχή κοντινή με την ανέγερση του ναού προστέθηκε στο δυτικό μέρος του ναού τριμερής νάρθηκας. Τα
πλάγια μέρη του νάρθηκα καλύπτονται από σταυροθόλια και το μεσαίο από υπερυψωμένο φουρνικό. Κατά το 14ο
αιώνα το νοτιονατολικό σταυροθόλιο κατέρρευσε και ανακατασκευάστηκε στη θέση του ημικυλινδρική καμάρα
στηριγμένη σε κτιστό πεσσό. Στο 15ο αιώνα μπορεί να χρονολογηθεί η ανακατασκευή του νοτιοδυτικού
θυρώματος του ναού με οξυκόρυφο τόξο. 
Τις επιφάνειες εσωτερικά καλύπτει τοιχογραφικός διάκοσμος σε δυο στρώματα. Το αρχικό στρώμα, που
χρονολογείται στον 11ο αιώνα, αποκαλύφθηκε πρόσφατα κατά τις εργασίες συντήρησης στο βορειοανατολικό
γωνιαίο διαμέρισμα. Αν και η κατάσταση διατήρησης δεν είναι πολύ καλή, πρόκειται για έργο ενός πολύ ικανού
τεχνίτη. Εικονίζονται μορφές όρθιων, μετωπικών ιαματικών αγίων στους τοίχους και στηθαίων στο σταυροθόλιο.
Το δεύτερο στρώμα περιλαμβάνει την Παναγία Πλατυτέρα στην αψίδα, μορφές ολόσωμων και στηθαίων αγίων,
σκηνές του ευαγγελικού κύκλου. Μεταξύ των σκηνών στη θέση του μεταγενέστερου, κτιστού τέμπλου,
παριστάνεται ο Ιωάννης ο Ξένος ανάμεσα σε μαθητές του. Πρόκειται για έργο επίσης ικανού ζωγράφου του α΄
μισού του 14ου αιώνα, που εκφράζει ακαδημαϊκές, αλλά και λαϊκότερες τάσεις. Εξωτερικά στο υστερογοτθικό
θύρωμα και το ανακουφιστικό τόξο, που ανακατασκευάστηκαν κατά το 15ο αιώνα στο νοτιοδυτκό τυφλό
αψίδωμα, σώζονται λίγες παραστάσεις ιεραρχών και μοναχών -μεταξύ των οποίων πιθανώς και ο Ξένος- και της
Παναγίας ως Ζωοδόχου Πηγής από ένα τρίτο στρώμα ζωγραφικής. Ο ναός σωζόταν σε προχωρημένη κατάσταση
ερειπίου και αναστηλώθηκε αρχικά πρόχειρα από τους κατοίκους και στη συνέχεια, περί το 1950, από τον
ακαδημαϊκό Α. Ορλάνδο. 
Πρόσφατα πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης του ναού και συντήρησης του
τοιχογραφικού διακόσμου. Κατά τις εργασίες υποθεμελίωσης πραγματοποιήθηκε ανασκαφή στο εσωτερικό και
εξωτερικά περιμετρικά του ναού, όπου αποκαλύφθηκε ένα μεσοβυζαντινό νεκροταφείο με χρήση από τον 11ο
μέχρι τον 19ο αιώνα. Επίσης ανακατασκευάστηκε ο τρούλος με βάση τον αρχιτεκτονικό διάκοσμο της αψίδας και
τον ανάλογο τρούλο του ναού του Αγίου Δημητρίου στον Άγιο Δημήτριο Ρεθύμνου.

Το Μουσείο Ελιάς και Λαδιού στεγάζεται στη φάμπρικα, το ελαιοτριβείο που αγόρασε ο Στέλιος Περουλάκης επιστρέφοντας από τις ΗΠΑ.Το υπέροχο αυτό κτίριο του 18ου αιώνα κληροδότησε στην πρωτότοκη κόρη του, Κατερίνα. Εκεί, μαζί με τον σύζυγό της Κωστή Δερμιτζάκη, παρήγαγαν για πολλά χρόνια το λάδι τους. Όταν η τεχνολογία της φάμπρικας ξεπεράστηκε και τα σύγχρονα ελαιουργεία επικράτησαν, εγκαταλείφθηκε. Σταδιακά, η στέγη υποχώρησε και το κτίριο έμεινε έκθετο στη βροχή. 

Εντούτοις, η φάμπρικα κατόρθωσε να διανύσει την απόσταση που απέμενε έως την επόμενη γενιά ιδιοκτητών, την Ελευθερία Δερμιτζάκη-Καζάκου και τον αδελφό της Δημήτρη Δερμιτζάκη.Όταν το 1997 τα δύο αδέλφια θέλησαν να εξασφαλίσουν την ακεραιότητα του κτιρίου για πάντα, ήρθαν αντιμέτωποι με μια διαδικασία πολύ πιο σύνθετη από αυτή που είχαν φανταστεί. Όμως, αποφάσισαν να προχωρήσουν σε όλα τα αναγκαία βήματα. Σπουδαίο ρόλο στην απόφασή τους έπαιξε η αμέριστη στήριξη των συγχωριανών τους.

Ως το μοναδικό κτίριο της προβιομηχανικής εποχής που σώζεται έως σήμερα στο Νομό Χανίων, η φάμπρικα κρίθηκε διατηρητέο μνημείο από τη 13η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Η αποκατάσταση του κτιρίου εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα LEADER, που κάλυψε τμήμα του κόστους της. Σκοπός των ιδιοκτητών ήταν να επαναφέρουν τη φάμπρικα στην αρχική της μορφή και να τη μετατρέψουν σε μουσείο. Από χρόνια προσπαθούσαν να επανασυναρμολογήσουν τον εξοπλισμό της, ενώ είχαν ήδη συλλέξει αρκετά παλαιά αντικείμενα από την καθημερινή ζωή στην κρητική ύπαιθρο.

Κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης του κτιρίου αλλά και από την ολοκλήρωσή της το 2008 έως σήμερα, η λαογραφική συλλογήδιαρκώς εμπλουτίζεται, τόσο χάρη στο μεράκι των ιδιοκτητών όσο και στις γενναιόδωρες προσφορές των συγχωριανών και των φίλων τους, που βλέπουν στο Μουσείο Ελιάς και Λαδιού έναν ιδανικό χώρο για να μοιραστούν πολύτιμες παραδόσεις του τόπου τους και αγαπημένες οικογενειακές αναμνήσεις.

http://oliveoil-museum.gr/gr