Ανεβάστε φωτογραφίες από
Εκκλησία και μοιραστείτε τις μαζί μας!
Νομός: Ηρακλείου
Διεύθυνση:
Καστέλλι, Ελλάδα 
Τηλέφωνο:
Εκκλησία
Μέρη κοντινά με Εκκλησία
Η αρχαία πόλη Λύκτος ή Λύττος, έχει εντοπιστεί μεταξύ των σημερινών οικισμών Ξιδά και Ασκών του δήμου Καστελλίου. Το πλήθος των αναφορών στην πόλη από πολλούς αρχαίους συγγραφείς (Όμηρος, Ησίοδος, Πλούταρχος, Στράβων, Πολύβιος κ.α.) υποδηλώνουν τη μεγάλη της ισχύ, αλλά και την πανάρχαια κατοίκησή
της. Όπως διαπιστώνεται από μαρτυρία του ιστορικού Πολύβιου, η Λύκτος ήταν η αρχαιότερη αποικία των
Λακεδαιμονίων στην Κρήτη.
Είχε εκτεταμένη ζώνη επιρροής και δικό της νόμισμα με έμβλημα τον αετό και κεφαλή αγριογούρουνου. Η πόλη, ύστερα από πόλεμο, κυριεύτηκε από τους Κνώσιους το 346 π.Χ. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, η πόλη γνώρισε νέα ακμή, όπως μαρτυρούν τα αρχιτεκτονικά λείψανα, οι πολυάριθμες επιγραφές και τα αγάλματα. Για την υδροδότηση της πόλης είχε κατασκευαστεί, αυτή την εποχή, υδραγωγείο που μετέφερε νερό από την πηγή Κουρνιά κοντά στο Κράσι.
Τα ίχνη του ρωμαϊκού υδραγωγείου είναι και σήμερα ορατά στον αγροτικό δρόμο προς την Κασταμονίτσα. Η Λύκτος διέθετε επίσης θέατρο, λαξευμένο στο βράχο. Σημαντικότατο, τέλος, εύρημα είναι αίθουσα διαστάσεων 13,90 x 11,40 μ., με μαρμάρινο δάπεδο και τέσσερις σειρές λίθινων εδράνων κατά μήκος των μακρών της πλευρών. Η αίθουσα ανεγέρθηκε, στις αρχές του 2ου αι. μ.Χ. και ταυτίζεται με το βουλευτήριο της ρωμαϊκής πόλης. Η Λύκτος φαίνεται ότι συνέχισε να αποτελεί οικιστικό κέντρο μέχρι και τον 7ο αι. μ.Χ., όπως υποδεικνύει η αποκάλυψη υστερορωμαϊκών καταστημάτων.
Στις βόρειες υπώρειες του όρους Δίκτη, στο πέρασμα από την Πεδιάδα στο Λασίθι, 1 χλμ. βορειοανατολικά του σημερινού χωριού Λύττος, σε ύψωμα 656 μ., βρίσκονται τα ερείπια μιας από τις ισχυρότερες και πιθανόν η αρχαιότερη πόλη της Κρήτης. Πρόκειται για την αρχαία Λύττο ή Λύκτο, την οποία αναφέρουν πολλοί Έλληνες συγγραφείς, μεταξύ των οποίων και ο Όμηρος.
Αυτό που βλέπει ο επισκέπτης σήμερα στον αρχαιολογικό χώρο είναι μια μεταγενέστερη οικοδομική φάση του οικισμού, που χρονολογείται από την κλασσική έως και τη Ρωμαϊκή περίοδο, κατά την οποία η πόλη γνώρισε ιδιαίτερη άνθιση. Η Λύττος πιθανότατα οικιστικό κέντρο μέχρι και τον 7ο μ.Χ. αιώνα. Η ομηρική Λύττος, που ταυτίζεται με τη ru-ki-to των πινακίδων Γραμμικής Β γραφής της Κνωσού, δεν έχει προς το παρόν εντοπιστεί.
Ο αρχαίος αυτός οικισμός, αν και δεν έχει ανασκαφεί πλήρως, υπολογίζεται ότι η έκτασή του ξεπερνάει τα 1000 στρέμματα, καλύπτοντας το διάσελο του λόφου και τις πλαγές του. Όπως προκύπτει από τις ανασκαφές και τις γραπτές μαρτυρίες περιηγητών των περασμένων αιώνων, η Λύττος ήταν οργανωμένη κατά ομάδες οικισμών, είχε νεκροπόλεις και ιερά από τα οποία δεν σώθηκε κανένα, καθώς και σημαντικά δημόσια κτίρια. Ακόμα, το θέατρο, που υποστήριζε ο αρχαιόφιλος Ενετός γιατρός O. Belli ότι υπήρχε στη Λύττο λαξευμένο σε βράχο το 1586, δεν έχει εντοπιστεί από κανέναν μεταγενέστερο ερευνητή.
Στο ανατολικό ύψωμα της Λύττου, κοντά στην εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, ο επισκέπτης μπορεί να δει ερείπια από σημαντικά οικοδομήματα ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, σε επάλληλα άνδηρα. Επίσης, στο απέναντι δυτικό ύψωμα έχει βρεθεί ένα σημαντικό δημόσιο κτίριο ρωμαϊκής περιόδου που χρονολογείται στις αρχές του 2ου μ.Χ. αιώνα. Πρόκειται για το βουλευτήριο της πόλης, το οποίο αποτελείται από μια αίθουσα μεγάλων διαστάσεων, με μαρμάρινο δάπεδο και τέσσερις σειρές λίθινων εδράνων κατά μήκος των μακρών της πλευρών.
Η σημαντικότερη κατασκευή που εντοπίζεται μέχρι σήμερα στο χώρο, είναι το ρωμαϊκό υπέργειο υδραγωγείο. Η κατασκευή του εξυπηρετούσε την υδροδότησης της αρχαίας πόλης, καθώς μετέφερε νερό από την πηγή Κουρνά, μέχρι την υδατοδεξαμενή της Λύττου. Το μεγάλο αυτό τεχνικό έργο, υπολογίζεται ότι είχε συνολικό μήκος 22χλμ., ίχνη του οποίου είναι σήμερα ορατά στο επαρχιακό δίκτυο που οδηγεί στην Κασταμονίτσα.
Τέλος αξίζει να σημειωθεί, ότι στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου εκτίθενται τα αγάλματα του Μάρκου Αυρηλίου και του Τραϊανού που ανακαλύφθηκαν στη Λύττο.
Built at 510 m with 319 people Ksidas or Lyttos is located at 3 km from Kastelli and 25 km from Heraklion city, in the foothills of the site of the ancient Lyttos. The first mention of the village goes back to 1368AD, with the name Xidas.A burial site was discovered when the road was being constructed, at Chomatolakkos, belonging to late Roman epoque.
Two gold rings have also been found here, the one with stone, showing the portrait of an emperor holding a spear, and the other with a hoop, showing two interlocking hands. A bronze ring with a Greek inscription, along with golden plates and bronze coins, were also found at this site.On the remains of the ancient town Lyttos, two beautiful churches can be found;Timios Stavros and Agios Georgios. In the church of Agios Georgios there is an inscription still readable today, with the date 1321, in ancient Greek, as well as many important frescoes. The church of Timios Stavros is built over the remains of a big old Christian Basilika, next to where the ancient market of Lyttos has been located.
Άγιος Γεώργιος στην αρχαία Λύττο
Βορειοανατολικά του οικισμού Λύττος, στο ψηλότερο σημείο του λόφου, όπου απλώνεται η αρχαία ομώνυμη πόλη, βρίσκεται, ένας μικρός μεταβυζαντινός μικρός τρίκλητος ναός αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Αν και δεν είναι επιβεβαιωμένο το πότε ακριβώς οικοδομήθηκε, έχει υπολογιστεί, ότι κατά το 14ο αιώνα ανασκευάστηκε ο θόλος του, ενώ οι τοίχοι του διακοσμήθηκαν με νέες τοιχογραφίες, πάνω από τις παλαιότερες. Όπως εικάζεται η ανέγερση της εκκλησίας, ίσως να μην απέχει πολύ από αυτήν την εποχή. Πιθανόν ακόμα, να χτίστηκε στη θέση μιας παλαιοχριστιανικής βασιλικής, πράγμα που συμπεραίνεται από εντοιχισμένα ανάγλυφα της ίδιας περιόδου, που παρατηρούνται στους τοίχους του κτιρίου.
Στο εσωτερικό του ναού, τα κλίτη επικοινωνούν με δύο τόξα μεταξύ τους, τα οποία στηρίζονται σε αρχαίους κίονες. Ο τοιχογραφικός τους διάκοσμος, σώζεται σε δύο στρώματα και περιλαμβάνει σκηνές από το Χριστολογικό κύκλο, καθώς και από το βίο του πατρώνα του ναού, όπως επίσης και μεμονωμένους Αγίους.
Ναός Αγίου Παντελεήμονα στο Μπιτζαριανό
Ο μεγάλης ιστορικής σημασίας μεσοβυζαντινός ναός του Αγίου Παντελεήμονα, βρίσκεται κοντά στο Μπιτζαριανό, βόρεια του Καστελλίου, σε μία τοποθεσία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και είναι μια μεγάλη βασιλική που χωρίζεται σε τρία κλίτη με δυο σειρές κιονοστοιχιών χωρίς κιονόκρανα. Ένας από τους κίονες απαρτίζεται από κιονόκρανα τοποθετημένα το ένα πάνω στο άλλο, προερχόμενα από αρχαιότερο κτίσμα. Στην πρόσοψη σώζονται λείψανα του πρόναου.
Ο ναός σώζει σήμερα λίγες τοιχογραφίες, κυρίως στην αψίδα και τους πλάγιους τοίχους. Τεχνοτροπικά αυτές χαρακτηρίζονται από τάση αρχαϊσμού. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου, τα περιγράμματα και η πτυχολογία αποδίδονται γραμμικά, με τρόπο ώστε οι πανύψηλες μορφές να στερούνται πλαστικότητας. Ωστόσο οι μορφές των αγγέλων που πλαισιώνουν την Ένθρονη Θεοτόκο παρουσιάζουν μια ζωηρή κίνηση, την οποία παρακολουθούν οι εύπλαστες πτυχές των ενδυμάτων, θυμίζοντας χαρακτηριστικά των πρώτων δεκαετιών του 14ου αι. σε μνημεία της Μακεδονίας. Ζωηρή κινητικότητα εκφράζεται και στην παράσταση της Κοινωνίας των Αποστόλων με την παράθεση των μορφών σε πολλά διαφορετικά επίπεδα βάθους, μπροστά από τα ψηλά κτήρια. Στους πλάγιους τοίχους εικονίζονται ολόσωμες μετωπικές μορφές αγίων, οι περισσότεροι από τους οποίους αποδίδονται με απλό γραμμικό σχέδιο.
Πρόκειται για μία τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική, η οποία πιθανόν είχε χτιστεί σε θέση παλαιοχριστιανικής εκκλησίας, όπως συνάγεται από αρχαιότερα αρχιτεκτονικά λείψανα, τα οποία είναι ορατά στην τοιχοποιία και στο εσωτερικό του μεταγενέστερου ναού. Το αρχικό κτίριο του τελευταίου, οικοδομήθηκε το 2ο μισό του 11ου αιώνα και αποτελούσε μια ξυλόστεγη βασιλική με νάρθηκα, η οποία δέχθηκε πολλές επεμβάσεις στο πέρασμα των αιώνων. Από την πρώτη φάση του ναού, σώζεται σήμερα ο ανατολικός τοίχος με τις τρεις ημικυλινδρικές αψίδες και μέρος του νότιου τοίχου, ο οποίος διαμορφώνεται πλαστικά με τέσσερα τυφλά αψιδώματα. Οι άλλοι δυο απλούστεροι τοίχοι ανασκευάστηκαν μαζί με την οξυκόρυφη καμάρα το 13ο αιώνα, ενώ το κτίριο υπέστη περαιτέρω επεμβάσεις και το 19ο αιώνα.
Στο εσωτερικό της εκκλησίας, από τις τοξοστοιχίες που χωρίζουν τα κλίτη, αξίζει να παρατηρήσει κανείς το βορειοανατολικό κίονα που αποτελείται από τέσσερα επάλληλα, μαρμάρινα κορινθιακά κιονόκρανα. Ακόμα, ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αποσπασματικός τοιχογραφικός διάκοσμος, ο οποίος διατηρείται καλύτερα στα κατώτερα τμήματα των πλευρικών τοίχων, στην κεντρική αψίδα του ιερού και στα μέτωπα των ανατολικών πεσσών.Οι τοιχογραφίες διακρίνονται σε τρία στρώματα και χρονολογούνται από το 2ο μισό του 11ου , έως και το 13ο αιώνα.
Ναός Τιμίου Σταυρού στην αρχαία Λύττο
Ο μεγάλος, μονόχωρος, καμαροσκέπαστος ναός του Τιμίου Σταυρού, είναι χτισμένος πάνω στα ερείπια της αρχαίας Λύττου, τον οποίο συναντάει κανείς στο πρώτο ύψωμα του αρχαιολογικού χώρου.
Πιθανότατα, έχει οικοδομηθεί πάνω σε ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής, πράγμα που μαρτυρούν εντοιχισμένα παλαιότερα αρχιτεκτονικά λείψανα, που παρατηρούνται στην τοιχοποιία του. Μάλιστα, το 1953 οι αρχαιολογικές έρευνες του Ν. Πλάτωνα στη θέση αυτή, επιβεβαίωσαν την ύπαρξη ψηφιδωτού δαπέδου, το οποίο ανήκει στον αρχαιότερο ναό.
Ναός Αγίου Γεωργίου στη Λύττο (Ξιδάς)
Σε μικρή απόσταση δυτικά από το σύγχρονο οικισμό της Λύττου, στη θέση Τζενεράληδο, βρίσκεται ο μονόχωρος καμαρασκέπαστος ναός του Αγίου Γεωργίου, ο οποίος σώζει πλούσιο τοιχογραφικό διάκοσμο.
Το εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού σώζεται ακέραιο και περιλαμβάνει σκηνές του Ευαγγελικού κύκλου, απεικονίσεις αγίων καθώς και δώδεκα σκηνές από το βίο του Αγίου Γεωργίου. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται, βάση Κτητορικής επιγραφής, που εντοπίζεται στο δυτικό τοίχο, το 1321. Η τεχνοτροπία τους, φαίνεται ότι έχει επηρεαστεί έντονα από την Παλαιολόγια τέχνη, η οποία χαρακτηρίζεται για την πλαστική απόδοση των μορφών και τη ζωηρή κίνησή τους .
Εξωτερικά, στη δυτική πρόσοψη της εκκλησίας, η εξώθυρα πλαισιώνεται με επιμελημένο θύρωμα, πάνω από το οποίο διακρίνονται εντοιχισμένα εφυαλωμένα πινάκια, τοποθετημένα με σταυρωτή διάταξη.
Σύνδεση με
Facebook