Ευαγγελισμός Θεοτόκου

Σε κομβικό σήμείο πάνω στο στενότερο σημείο της Κρήτης βρίσκεται η κοινότητα του Κάτω Χωριού, που περιλαμβάνει εκτός απ’ το ομώνυμο χωρίο, την Επισκοπή, το Πάνω Χωριό, τα Παπαδιανά και την μαγευτική Θρυπτή πάνω στα λασιθιώτικα βουνά. Η στρατηγική τους θέση τους σε συνδυασμόμε το κλίμα, τα άφθονα νερά, και κατά συνέπεια τα ιδιαίτερα παραγωγικά εδάφη, μαρτυρούν τους λόγους για τους οποίους η περιοχή κατοικείται από τη Νεολιθική εποχή, πάνω από εφτά χιλιάδες πίσω στο παρελθόν.

Ένα πήλινο ειδώλιο που η ηλικία του εκτιμάται μεταξύ εφτά και όχτω χιλιάδων χρόνων, σπουδαίο εύρημα Νεολιθικής μικροπλαστικής φανερώνει την ιστορία και τη σημασία του οικισμού του Κάτω Χωριού. Τις περασμένες δεκαετίες ήταν ένα απ’ τα πιο πλούσια χωριά της Ιεράπετρας ενώ τα μόλις εφτά χιλιόμετρα που το χωρίζουν απ΄την πόλη έκανε πολλούς να το χαρακτηρίζουν ως ένα ιδανικό προάστιο.

Τόπος συγκέντρωσης των Κατοχωριτών, η χαρακτηριστικά μεγάλη πλατεία, με τα πελώρια πλατάνια, τους ευκάλυπτους, τα πεύκα, και βέβαια τις ταβέρνες που λειτουργούν.

Αξιοθέατα:

- Ναός Μεταμορφώσεως Σωτήρος στη θέση Αρχοντικά, χτίστηκε το 1831 και έχει σπουδαία ξυλόγλυπτα τέμπλα διαφορετικής τεχνοτροπίας.
- Ο ναός της Αγίας Τριάδας στο νότιο άκρο του χωριού, μονόκλιτος, ρυθμού βασιλικής, χτισμένος στα τέλη του 17 ου αι. Διαθέτει ένα θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, δεσποτικό θρόνο και προσκυνητάρι του 19 ου αι.
- Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, μεγαλοπρεπής τρίκλιτος ναός, ρυθμού βασιλικής με τρούλο. Φυλάσσονται εκεί παλαιές εικόνες και εκκλησιαστικά βιβλία.
- Το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία δεσπόζει σε όλη την περιοχή, χτισμένο σε λόφο πάνω απ΄το χωριό, με θέα και στα δύο πελάγη

Ὁ Ἱ­ε­ρὸς Να­ὸς Κοι­μή­σε­ως τῆς Θε­ο­τό­κου, ἡ Πα­να­γί­α, ὅ­πως τὴν λέ­νε οἱ χω­ρι­α­νοί, εἶναι ἔ­νας με­γά­λος καὶ λαμπρός Να­ός, χτι­σμέ­νος πά­νω ἀ­πὸ τὴν πλα­τεῖ­α τοῦ Χω­ρί­ου. Εἴ­να­ι ὁ νέ­ος Ἐ­νο­ρι­α­κὸς μας Να­ὸς. Ἐ­δῶ τε­λοῦν­ται ὄ­λες οἱ τε­λε­τὲς καὶ οἱ ἀ­κο­λου­θί­ες τοῦ ἔ­τους, ἐ­κτὸς ἀ­πὸ τὴν τε­λε­τὴ τῆς Ἀ­να­στά­σε­ως. Χτί­στη­κε στή θέ­ση πα­λαι­ο­τε­ρου Να­οῦ, πού τὸν γκρέμισε κά­ποι­ος γεί­το­νας, πιθανόν Τοῦρκος, ἐ­πει­δὴ τοῦ ἔ­κο­βε τή θέ­α. Ἀ­πὸ τὸ Να­ὸ ἐ­κεῖ­νον σώζε­ται ἡ εἰ­κό­να της­Πα­να­γι­ας τῆς «Ὁ­δη­γή­τρι­ας», πού φυ­λάσ­σε­ται στόν νέ­ο Να­ὸ καὶ τι­μᾶ­ται ἰ­δι­αί­τε­ρα ἀ­πὸ τοὺς πι­στούς.

Ὁ ση­με­ρι­νὸς Να­ὸς ἐγ­και­νι­ά­στη­κε στις 26 Ἰ­ου­λί­ου 1964. Εἲ­ναι τρί­κλη­τη Βα­σι­λι­κὴ Βυ­ζαν­τι­νοῦ ῥυθ­μοῦ (Σταυ­ρο­ει­δοῦς μὲ τροῦ­λο). Τὸ κεν­τρι­κὸ κλῖτος τι­μᾶ­ται στην Κοί­μη­ση τῆς Θε­ο­τό­κου ἐ­νῶ τὰ ἄλ­λα δύ­ο εἲ­ναι ἀ­φι­ε­ρω­μέ­να στον Ἅ­γι­ο Γε­ωρ­γι­ο, καὶ τὸν Ἅ­γι­ο Τί­το καὶ εἶ­ναι ἀ­νεγ­και­νί­α­στα.

Ὁ Να­ὸς εἲ­ναι κα­τά­γρα­φος ἀ­πὸ τοι­χο­γρα­φί­ες βυ­ζαν­τι­νῆς τε­χνο­τρο­πί­ας, ἀ­πὸ τοὺς ἁ­γι­ο­γρά­φους Ἐμμ. Μπε­τει­νά­κη καὶ Μιχ. Σταυ­ρου­λά­κη, ἐ­νῶ οἱ εἰ­κό­νες τοῦ τέμ­πλου εἶ­ναι ἔρ­γα τοῦ μα­κα­ρι­στοῦ Δημ. Σα­ρι­δά­κη.

http://cato-horio.blogspot.gr

Μονόκλιτος ναός. Βρίσκεται δυτικά του χωριοῦ πάνω σὲ λόφο μὲ πανοραμικὴ θέα τὸν κάμπο τῆς Ἱεράπετρας. Στὴ θέση του ὑπῆρχε παλαιὸς ναός. Ἡ περιοχὴ ἀκούγεται ὡς Ἀη Λιᾶς . Ὁ σημερινὸς ναὸς χτίστηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ 20ου αἰώνα. Πανηγυρίζει στις 1 Ἰουλίου και 1 Νοεμβρίου