Άγιος Στέφανος

Τριάντα χιλιόμετρα ανατολικά της Ιεράπετρας ,βρίσκεται η δημοτική ενότητα του Αγίου Στεφάνου που εκτός απ’ το ομώνυμο γραφικό χωριό περιλαμβάνει και το δημοφιλές τουριστικό θέρετρο του Μακρύ Γιαλού. Ο Πληθυσμός του οικισμού είναι 131 κάτοικοι (Απογραφή 2011), 305 κάτοικοι (Απογραφή 1583)

Χτισμένος πάνω σε λόφο στα 453 μ. υψόμετρο ο γραφικός οικισμός του Αγίου Στεφάνου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ορεινής κουλτούρας του Κρητικού λαού. Η προνομιακή του θέση προσφέρει μοναδική θέα στο Λιβυκό Πέλαγος και τα βουνά της Θρυπτής ενώ σε απόσταση μικρότερη των έξι χιλιομέτρων κάτοικοι και επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν τις πολυσύχναστες παραλίες του Μακρύ Γιαλού.

Οι παλιότεροι θα θυμόνται τον οικισμό με το όνομα «Γρας», ονομασία που για την προέλευση της υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες με τους περισσότερους να πιστέυουν πως πρ. Το σημερινό του όνομα το οφείλει στον εντυπωσιακό ιερό ναό του Αγίου Στεφάνου, ο οποίος διακρίνεται για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, τον εσωτερικό αλλά και τον εξωτερικό διάκοσμό του. Αυτός είναι και το κύριο σημείο αναφοράς του χωριού, με την μικρή πλατεία στο πλάι του να συγκεντρώνει στα καφενεία της τους κατοίκους του χωριού.

Ο Άγιος Στέφανος ξεχωρίζει για την πυκνή του δόμηση και τα δαιδαλώδη πλακώστρωτα σοκάκια του. Κάπου εκεί θα συναντήσετε το Κιμέρι, την παλιά ( και πλέον αναπαλαιωμένη) πηγή του χωριού με την χαρακτηριστική καμάρα της, στις γούρνες της οποίας οι γυναίκες έπλεναν τα ρούχα τους τις εποχές που το νερό δεν είχε φτάσει ακόμα στα σπίτια του οικισμού.

Πάνω στον δύσβατο και απόκρημνο λόφο στην κορυφή του χωριού, δέσποζε κάποτε ο «Κάστελος» ή «Φορτέτσα». Ένα, ερειπωμένο πλέον, ενετικό φρούριο το οποίο πιστεύεται πως έχει χτιστεί στα θεμέλια ακρόπολης, πιθανότατα των γεωμετρικών χρόνων, και σύμφωνα με τους θρύλους του χωριού καταστράφηκε από τις επιδρομές του διαβόητου πειρατή Μπαρμπαρόσα. Αν και στην περιοχή δεν έχουν γίνει συστηματικές ανασκαφές, ευρήματα υποδεικνύουν πως κατοικείται από τον 9ο π.χ αιώνα.
Λόγω της αλματώδους τουριστικής ανάπτυξης του Μακρύ Γιαλού που ξεκίνησε την δεκαετία του 80’, πολλοί Αγιοστεφανιώτες εγκατέλειψαν την περιοχή μετακομίζοντας στα πιο «εύφορα» θαλασσινά εδάφη, όμως στις μέρες μας ο Άγιος Στέφανος είναι ένα ορεινό χωριό που ξαναζωντανεύει με γοργούς ρυθμούς. Κύρια αιτία είναι η -εκ νέου-ανακάλυψη της ομορφιάς του χωριού από τους τουρίστες που πλημμύριζαν κάθε καλοκαίρι τις γύρω παραθαλάσσιες περιοχές. Δεκάδες είναι οι αλλοδαποί-κυρίως βορειοευρωπαίοι- που εκτίμησαν την ιδιαίτερη γραφικότητα της περιοχής και το ήπιο κλίμα της, αγοράζουν σπίτια και εκτάσεις, μετακομίζουν είτε περιστασιακά είτε μόνιμα στον Άγιο Στέφανο, δίνοντας ένα πιο ζωηρό χρώμα στην περιοχή. Το καλοκαίρια ο πληθυσμός του χωριού υπερδιπλασιάζεται και η περιοχή ζωντανεύει.

Τα καφενεία της περιοχής φιλοξενούν κάθε λογής εκδηλώσεις από ανταλλακτικά παζάρια την ημέρα μέχρι βραδιές εκμάθησης λύρας και μπουζουκιού για τους ξένους της περιοχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Φιλίπ απ’ το Βέλγιο, ο οποίος αφού ταξίδεψε ψάχνοντας ολόκληρη την Κρήτη, κατέληξε να μείνει μόνιμα στον Άγιο Στέφανο για να στήσει το δικό του μικρό αστεροσκοπείο, στο οποίο ο καθένας πλέον μπορεί να απολαύσει τον έναστρο ουρανό καθ’ όλη την διάρκεια του χρόνου.

Ένα ακόμα πευκοδάσος που συναγωνίζεται σε ομορφιά το Πευκοσέλι βρίσκεται στις «Σκάλες» του Αγίου Στεφάνου. Το συναντάει κανείς στα μισά περίπου της διαδρομής από Μακρύ Γιαλό προς Άγιο Στέφανο. Μια υπέροχη διαδρομή και εξίσου υπέροχη θέα αφού ο επισκέπτης από εκεί μπορεί να απολαύσει όλη την παραλιακή περιοχή και το λυβικό πέλαγος.

ΝΑΟΣ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ
Στα 200 μ. βορειοδυτικά από την εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής βρίσκεται ο Ναός των Αγίων Αποστόλων, ο οποίος είναι ο μισός σε σπηλιά ενός γκρεμού.Λέγεται ότι περνώντας από την Κρήτη ο Απόστολος Παύλος, δημιούργησε έναν ναό 24 χιλιόμετρα ανατολικά της Ιεράπετρας και 5 χιλ. προς βορρά. Έτσι, ο ναός αυτός πιθανότατα είναι δημιούργημα του Αποστόλου Παύλου, σύμφωνα με την παράδοση.Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας υπήρξε κρυφό σχολείο και η πόρτα (είσοδος) είχε ύψος 1,2 μ.
Κάποιος νεωτεριστής το 1950 το χάλασε και του έδωσε το σημερινό του ύψος. Σ’ αυτόν το ναό είχαν επισημανθεί και εγκλωβιστεί πολλά γυναικόπαιδα από πειρατές και από Τούρκους. Με κατανυκτικές προσευχές και γονυκλισίες σχίστηκε ο βράχος- φαίνεται ακόμα και σήμερα- και ξέφυγαν με ασφάλεια στο απυρόβλητο βουνό, αποφεύγοντας βέβαια καταστροφή.
Το μοναστήρι γιορτάζει στις 29 Ιουνίου, την εορτή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου.

Ένα πευκοδάσος μοναδικής ομορφιάς που βρίσκεται στα μισά της διαδρομής από τον Άγιο Στέφανο στο Σταυροχώρι.
Ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει ένα υγιεινό περίπατο παίρνοντας τις απαραίτητες προφυλάξεις για την προστασία και την καθαριότητα του δάσους.

ΠΕΤΡΟΛΙΒΑΝΟΣ ή ΦΛΕΒΑΡΗΣ
Το δάσος που είναι απέναντι από το μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής λέγεται Πετρολίβανος, αλλά και Φλεβάρης Παλαιά ήταν ένας τεράστιος δρυμός με πηγές και ένας ασφαλής κρυψώνας στις τουρκοπειρατικές επιδρομές. Απέναντι,στα βορειοδυτικά, υπήρχε οικισμός με την ονομασία «Κάτω Μετόχι» και στα 800 μ. προς Βορρά βρισκόταν ένας άλλος ισοδύναμος οικισμός, με την ονομασία «Πάνω Μετόχι».Στους δύο αυτούς οικισμούς φαίνονται και σήμερα χαλάσματα και ερειπωμένα σπίτια.Στο Πάνω Μετόχι υπάρχει ένας πλάτανος από τους 5 που φύτεψε ένας κατάδικος με εντολή ενός Αγά για να του χαρίσει τη ζωή.
Το πρώτο το φύτεψε στην Αγία Φωτιά της Ιεράπετρας, το δεύτερο στο Πάνω Μετόχι, το τρίτο στο Σταυροχώρι, το τέταρτο στη Χρυσοπηγή και το πέμπτο, που καταστράφηκε πριν από μερικά χρόνια, στη Μαλαύρα.

Η περιοχή βρίσκεται νοτιο-ανατολικά του Σταυροχωρίου σε επιβλητικό τοπίο από μια σύνθεση λόφων και απότομων γκρεμών. Η οικοδόμησή του αποδίδεται σε κάποιο θαύμα, που έγινε στα τέλη του 19ου αιώνα.Σύμφωνα με την παράδοση,η αιτία για το κτίσιμό του έγινε εξαιτίας του παρακάτω περιστατικό: Κάποιος Σταυροχωριανός, ονόματι Πιπεράκης Ιωάννης, υπέφερε τόσο πολύ από τα μάτια του, που η τότε ιατρική επιστήμη τον είχε καταδικάσει. Στο σημείο που κτίστηκε το μοναστήρι υπήρχε μια μικρή πηγή.
Ένας βοσκός είδε σε όνειρό του έναν ασκητή με πλούσια γενειάδα στο σημείο της πηγής να του λέει: «Σε παρακαλώ να πεις στον άρρωστο Πιπεράκη να έλθει σε αυτήν την πηγή που είναι αγίασμα να προσευχηθεί, να πλύνει τα μάτια του και θα γίνει εντελώς καλά. Ο βοσκός ενημέρωσε τον άρρωστο και ευθύς αμέσως την επόμενη ημέρα πήγε στην πηγή, προσευχήθηκε, έπλυνε τα μάτια του και πράγματι έγινε εντελώς καλά.Η πηγή αυτή αυτή υπάρχει και σήμερα και μάλιστα με συνεχή ροή νερού.Το μοναστήρι σήμερα δεν έχει μοναχούς.