Μέρη κοντινά με Καρύδι
Στο βάθος της κοιλάδας του ποταμού Σαραντάπηχου είναι χτισμένο το χωριό Μύθοι. Απέχει 22 χλμ. από την Ιεράπετρα, είναι μικρό χωριό, σε καταπράσινο τοπίο, με ωραία πλατεία που την σκιάζουν αιωνόβια πλατάνια. Λέγεται ότι το χωριό πήρε το όνομα του από το φυτό “Μύνθη” κοινώς φλισκούνι που αφθονεί εκεί. Ίσως όμως να ονομάστηκε έτσι από τους πολλούς θρύλους, παραδόσεις - μύθους με κυριότερο του Σαραντάπηχου. Μυθικού γίγαντα με σαράντα πήχες μπόι σαν άλλος Τάλως ή Ακρίτας Διγενής προστάτευε τους κατοίκους από τις επιδρομές. Υπάρχει και το τοπωνύμιο, του Σαραντάπηχου η “πατουσιά” και του “Σαραντάπηχου το μνήμα”.
Στοιχεία αρχαίας κατοίκισης υπάρχουν στην τοποθεσία “Λενικό” οπου φαίνονται ίχνη τειχών. Επίσης σε ανασκαφή βρέθηκε κεφαλή γυναικός της Ρωμαϊκής εποχής. Στις τοποθεσίες Καστέλου χαράκι και ορφανού το σπηλιάρι βρέθηκαν πήλινα δοχεία, λυχνάρια κ.λ.π. Το μέρος που ονομάζεται Σαρακίνα πάνω από τους Μύθους ήταν οχυρό, ορμητήριο των Σαρακηνών Πειρατών. Η νεότερη ιστορία του χωριού είναι πλούσια σε προσφορά στους αγώνες εναντίων των κατακτητών. Ανάδειξε τους οπλαρχηγούς Εμμ. Ξενικάκη, Ιωάννη Χατζάκη, Εμμ. Χρηστάκη και άλλους. Την διάρκεια της κατοχής Μυθιανοί έλαβαν μέρος στα αντάρτικα σώματα της Ενωμένης αντίστασης του Καπετάν Μπαντουβά.
Στην μάχη της Σύμης χάθηκε ένα από τα πιο ηρωικά πρόσωπα ο Απόστολος Βαγιωνάκης που ύψωσε το ανάστημα του πολεμώντας όρθιος ενάντια στα βόλια του εχθρού, για το ιδανικό της αδούλωτης Κρήτης μας. Τη συμμετοχή τους στους αγώνες την πλήρωσαν την κατοχή. Εκτέλεσαν 4 άτομα, και τον Νικόλαο Ιωανν. Χρηστάκη γέρο κατάκοιτο.
Η κοινότητα Μύθων είναι σήμερα τοπικό Διαμέρισμα του Δήμου Ιεραπέτρας, απογράφεται το 1900 με 360 χριστιανούς κατοίκους, το 1951 με 423 και το 2001 με 287 κατοίκους. Βόρεια των Μύθων 6 χλμ. περίπου είναι ο συνοικισμός Καρύδι με την περίφημη Μονή της Παναγίας της Καρυδιανής και παραθεριστικές κατοικίες που σήμερα είναι ερειπωμένες. Στην κοινότητα Μύθων ανήκει και ο ορεινός συνοικισμός “Μινός” που βρίσκεται σ ένα καταφύγιο, μικρό οροπέδιο, κάτω από την κορυφή Αφέντης των Λασιθιώτικων βουνών.
Το χωριό Μύθοι είναι ένα ζωντανό χωριό με πλούσια κοινωνική και πολιτιστική ζωή. Έχει πολιτιστικό σύλλογο, ποδοσφαιρική ομάδα, γήπεδο, και σύγχρονο ελαιοτριβείο. Η πλατεία του χωριού με τους γεροπλατάνους, τις μουριές, την παλιά βρύση, τα παραδοσιακά καφενεία με την ρακή και τα ντόπια εδέσματα, είναι σημείο αναφοράς για τους Μυθιανούς.
Τα αξιοθέατα, τα άγρια φυσικά τοπία βόρεια του χωριού, το περίφημο φαράγγι της Σαρακήνας, μνημείο φυσικού κάλλους, προσελκύουν πολλούς ντόπιους και ξένους επισκέπτες. Το φαράγγι της Σαρακήνας είναι ένα από τα ωραιότερα στην Κρήτη. Οι απότομες, κάθετες πλευρές του προκαλούν δέος, φθάνουν σε ύψος μέχρι 250Μ. Το πλατύτερο του άνοιγμα δεν ξεπερνά τα 15Μ ενώ σε μερικά σημεία στενεύει τόσο που φαίνονται οι πλευρές του ενωμένες. Η πλούσια χλωρίδα και πανίδα, ο δίκταμος, τα άγρια πουλιά που φωλιάζουν εκεί, καθιστούν τη διαδρομή μέσα στο φαράγγι συγκλονιστική. Η ανάδειξη και η προβολή του, αποτελεί στόχο του τοπικού Διαμερίσματος του Δήμου Ιεραπέτρας, αλλά και των κατοίκων του Χωριού, που πορεύονται με αισιοδοξία και προοπτική στο μέλλον για την ανάπτυξη του τόπου τους.
Μικρό χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 540 μ. στις νότιες παρυφές του όρους Δίκτη, της επαρχίας Ιεράπετρας – Βιάννου. Τα επιβλητικά βουνά πάνω από το χωριό,
ο νότιος ορίζοντας στους ελαιόφυτους λόφους και στα κάτω χωριά, το δροσερό κλίμα σου δημιουργούν σωματική και πνευματική ευεξία σ αυτό το μπαλκόνι της Κρητικής φύσης.
Πέντε οικισμοί, οι δύο ακατοίκητοι σήμερα, αποτελούσαν την κοινότητα της Ρίζας, το σημερινό τοπικό Διαμέρισμα του Δήμου Ιεράπετρας.
Ανάμεσα στα αξιοθέατα είναι η Σφακούρα ανατολικά με την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, το ηρώο των εκτελεσθέντων στην κατοχή, και τα ερείπια του “Κούλε της Ρίζας”. Εδώ υψώθηκε η Ελληνική σημαία από τους αντάρτες του Καπετάν Μπαντουβά. Εδώ εκδηλώθηκε η θηριωδία των κατακτητών που μαρτυρούν τα κρανία των νεομαρτύρων με τις χαριστικές βολές όπως στα Καλάβρυτα.
Άλλος συνοικισμός είναι η Ζούρβα ή Ρίζα όπως μετονομάστηκε και δυτικά ο συνοικισμός του “Καημένου”.
Εγκαταλειμμένοι οικισμοί είναι τα Τσικαλουδιανά στην είσοδο του χωριού, από τους Τσουκαλουδάκηδες που κατοικούσαν εκεί και τα Πανακιανά λίγο κάτω από το χωριό από τους Πανακάκηδες ή Πανακομιχελάκηδες Παλιό μεσαιωνικό χωριό η Ρίζα, φυσικό οχυρό, με ιστορία πολιτισμό θρύλους και παραδόσεις. Ο συνοικισμός “Καημένος” πήρε το όνομα του πρώτου του οικιστή που οι πειρατές έκαιγαν το πανδοχείο του. Ο θρύλος του Σαραντάπηχου που κατοικούσε δίπλα στη Ρίζα, δυτικά, στο φαράγγι του Λάπαθου και ο θησαυρός του όπως και το μνήμα του δίπλα στο δρόμο, όπως και άλλες παραδόσεις είναι έντονες στην μνήμη των Ριζωτών.
Σπουδαίες είναι οι παλιές εκκλησίες της Ρίζας με εξαιρετικό ενδιαφέρον και της Πάνω Σύμης που ενοριακά ανήκει επίσης στη Ρίζα.
Ηρωικό, μαρτυρικό χωριό κάηκε πολλές φορές από την εποχή της Ενετοκρατίας.
Άντρο ανταρτών λόγω γειτονίας με τα απότομα Λασιθιώτικα βουνά. Το 1881 απογράφονται 174 κάτοικοι, το 1920 217 και το 2001 είχε 40 κατοίκους.
Το χωριό Ρίζα σήμερα κατοικείται από συνταξιούχους, λίγους κτηνοτρόφους και μελισσοκόμους και απόδημους της Ριζιώτικης παροικίας, της Αθήνας. Μικρό αλλά ζωντανό χωριό με ευρύχωρη πλατεία, ταβέρνα – καφενείο έργα του συλλόγου της Ρίζας, Εδώ συναθροίζονται από όλη την περιφέρεια οι Ριζιώτες καθημερινά πίνοντας ρακή, εκδηλώνοντας την αγάπη τους στο χωριό τους.
Η Ρίζα είναι το χωριό του Καλλιτέχνη της Παραδοσιακής Κρητικής μουσικής Μανώλη Αλεξάκη.
Στον πηγαιμό για τα αξιοθέατα της Ρίζας στις απείρου φυσικού κάλλους διαδρομές, προς το οροπέδιο του Λάπαθου, η θέα του Λυβικού και των γύρω περιοχών από τα παρατηρητήρια που έφτιαξε ο σύλλογος της Ρίζας συγκλονίζουν.
Πεύκοι, πρίνοι, κυπαρίσσια, το μικρό οροπέδιο με το παλιό εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων, οι γκρεμοί, τα βάραθρα, το φαράγγι προσφέρουν μοναδική περιηγητική εμπειρία.
This little monastery is a dependency of the Monastery of Virgin Mary ‘Faneromeni’ (the Revealed one). No historical or archival information on it was known prior to the end of the 19th century. Some building remnants of the small monastic complex remain, which were used as summer residences for the inhabitants of Mythoi in the previous century (1993 Psilakis B, 539).
The catholicon is dedicated to Virgin Mary ‘Panagia Zoodochos Pigi’ (the life-giving source). It is a small single-nave church of 2.50 x 6.70 m with a barrel-vaulted transverse reinforcing arch. The interior decor does not preserve any frescoes that would help in dating it. It is currently inactive and belongs to the Parish of Mythoi.
