Ανεβάστε φωτογραφίες από
Αγιά Παρασκευή και μοιραστείτε τις μαζί μας!
Νομός: Λασιθίου
Διεύθυνση:
Λεύκη, Ελλάδα 
Τηλέφωνο:
Αγιά Παρασκευή
Μέρη κοντινά με Αγιά Παρασκευή
Οικισμός Βόιλα
Η Βόιλα, μεγάλος οικισμός την περίοδο της Βενετοκρατίας, βρίσκεται 1χλμ από τον Χανδρά. Η ύπαρξη του οικισμού ανάγεται στη β' βυζαντινή περίοδο, αλλά η παλαιότερη αναφορά του εντοπίζεται στη βενετική περίοδο. Στην απογραφή του 1583 είχε 300 κατοίκους, ενώ κατά την οθωμανική περίοδο, το χωριό κατοικούνταν από χριστιανούς ορθόδοξους και μουσουλμάνους. Ιδιαίτερα μνημεία στον εγκαταλελειμμένο οικισμό είναι ο ναός του Αγίου Γεωργίου και ο πύργος της Βόιλας.
Στη θέση Βόιλα, ανατολικά του Χαντρά βρίσκονται υπολείμματα ενετικού κάστρου, το οποίο περιλαμβάνει τμήματα του πύργου, των αποθηκών και άλλων κτισμάτων καθώς και δύο κρήνες που ακόμα και σήμερα τροφοδοτούν της περιοχή με νερό.
Ο εγκαταλελειμμένος οικισμός της Βόιλας καταλαμβάνει τη βόρεια και τη δυτική πλευρά του απόκρημνου λόφου στην ανατολική πλευρά του οροπεδίου των Αρμενοχαντράδων. Προς τα νοτιοανατολικά η απότομη πλαγιά δημιουργεί φυσική οχύρωση, ενώ στη βόρεια και δυτική πλευρά, που βλέπει προς την κοιλάδα, οι κλειστές όψεις των κατοικιών έχουν φρουριακή μορφή. Χαμηλό τείχος που σώζεται τμηματικά, οχυρώνει την υπόλοιπη περίμετρο προς την κοιλάδα. Ο οικισμός εκτεινόταν και κάτω από το σημερινό δρόμο, ο οποίος, όταν τον διέσχισε, κατέστρεψε αρκετά κτίρια του. Θολωτά κτίρια αποθηκών ή στάβλων διατηρούνται στην χαμηλή εξωτερική ζώνη, ενώ οι κατοικίες διατάσσονται στην πλαγιά. Κατά την βενετοκρατία ανήκε στο φέουδο της ευγενούς οικογένειας των Salomon, οι οποίοι έκαναν την επέκταση της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου που περιέχει και τον οικογενειακό τους τάφο. Κατά την Τουρκοκρατία κατοικήθηκε κυρίως από τους Οθωμανούς και ήταν έδρα τάγματος γενιτσάρων. Ο γνωστότερος από τους διοικητές των γενιτσάρων ήταν ο Τζεν Αλής, που έδωσε το όνομα του στον πύργο του οικισμού. Από τα τέλη του 19ου αιώνα ο οικισμός παρήκμασε σταδιακά και εγκαταλείφθηκε. Σήμερα βρίσκεται σε ερειπιώδη κατάσταση. Η πλειοψηφία των σωζόμενων κτισμάτων ανήκει στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Ωστόσο τα ερείπια των σωζόμενων ενετικών κατοικιών αποτελούν δείγματα αξιόλογης αρχιτεκτονικής ποιότητας και φανερώνουν την ευμάρεια και την ανάπτυξή του οικισμού κατά την περίοδο αυτή. Το επιβλητικότερο κτίριο του οικισμού είναι ο πύργος γνωστός ως «πύργος του Τζεν Αλή». Κατασκευάστηκε πιθανώς κατά την βενετοκρατία και επισκευάστηκε κατά την τουρκοκρατία, εποχή στην οποία ανάγεται και η προσθήκη του πλούσιου θυρώματος. Η μικρή δίκλιτη εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα παραπλεύρως του πύργου χρονολογείται περί τον 16ο αιώνα. Τα ερείπια ενός ακόμη ναΐσκου σώζονται σε ψηλότερο σημείο της πλαγιάς. Δύο κομψές και επιμελημένες κρήνες, που χρονολογούνται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, εξασφάλιζαν την ύδρευση του οικισμού. Οι δύο κρήνες της Βόιλα κομψές καλοδουλεμένες κατασκευές με λεπτά διακοσμητικά σχέδια στις προσόψεις τους, χρονολογούνται στην εποχή της Τουρκοκρατίας. Μέχρι σήμερα προσφέρουν δροσιά και ανάπαυση στους περαστικούς.
Το οροπέδιο της Ζήρου βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του πάρκου και καταλαμβάνει σημαντική έκταση που φιλοξενεί τον ομώνυμο οικισμό, μικρό εποχιακό τέλμα, καθώς και πολυάριθμες καλλιέργειες και ανθρώπινες δραστηριότητες.
Ο πύργος της Βόιλας, γνωστός και ως «πύργος του Τζεν Αλή», είναι το επιβλητικότερο κτίριο του οικισμού. Είναι διώροφος, με δύο οξυκόρυφους θόλους στο ισόγειο, και με αντηριδωτούς τοίχους που απολήγουν σε cordone στο ύψος του μεσοπατώματος. Η στέγη του ορόφου έχει καταρρεύσει, διατηρούνται όμως μεγάλα τμήματα των περιμετρικών τοίχων, τμήματα των εσωτερικών τοίχων, ανοίγματα, υπολείμματα της σκάλας και η ωραία πλακόστρωση του δαπέδου. Όλα τα ανοίγματα είναι επιμελημένα, με αναγεννησιακά στοιχεία στα περιθυρώματα. Το θύρωμα της εισόδου έχει πλούσια διακοσμητικά μοτίβα περιόδου τουρκοκρατίας, και έφερε τούρκικη επιγραφή με τη χρονολογία 1743. Τα στοιχεία αυτά επιτρέπουν την υπόθεση ότι ο πύργος κατασκευάστηκε κατά την βενετοκρατία και επισκευάστηκε κατά την τουρκοκρατία, οπότε ήταν και έδρα του διοικητή των γενιτσάρων.
Ο δίκλιτος ναός βρίσκεται ΝΑ του οικισμού Χανδράς και δίπλα στον ερειπωμένο οικισμό Βόιλας στον οποίο δεσπόζει ο μεγαλοπρεπής μεσαιωνικός πύργος. Δεσπόζει επάνω σε ύψωμα στη Ν.Α. πλευρά, στις υπώρειες του βράχου.
Το νότιο κλίτος του ναού είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο και το βόρειο στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο,
Ο αρχιτεκτονικός τύπος του ναού έχει προκύψει ως αποτέλεσμα διαδοχικών επεμβάσεων στον αρχικό μονόχωρο ναό, το σημερινό νότιο κλίτος, στον οποίο έγινε αρχικά επέκταση προς τα δυτικά και στη συνέχεια προστέθηκε το βόρειο κλίτος. Είναι δίκλιτος ναός, με δύο φάσεις κατασκευής, και ίχνη παλαιότερης φάσης στο χαμηλό και φαρδύ τοίχο που περιβάλλει τη νότια αψίδα. Ο αρχικός ναός καταλαμβάνει το ήμισυ του νότιου κλίτους και στεγάζεται με οξυκόρυφο θόλο χαμηλότερο από τον υπόλοιπο ναό.
Ο οικογενειακός τάφος των Salomon σώζεται στη Ν.Δ. γωνία, σε αρκοσόλιο με τοιχογραφημένο τύμπανο στο νότιο τοίχο, όπου υπάρχει και αναπαράσταση των κτητόρων με επιγραφή του 1518, ενώ άλλη μία επιτύμβια επιγραφή του 1560 διατηρείται στο δυτικό τοίχο.
Στον νότιο τοίχο της δυτικής επέκτασης βρίσκεται ταφικό μνημείο-αρκοσόλιο το οποίο στο τύμπανο του φέρει τη φθαρμένη παράσταση της ένθρονης Παναγίας Βρεφοκρατούσας με τους κτήτορες, μέλη της οικογένειας Σαλομών. Εδώ, σύμφωνα με τις δύο γραπτές επιγραφές, θάφτηκαν ο Γεώργιος Σαλομών το 1518 και μέλη της οικογένειάς του το 1560. Τη δεύτερη επιγραφή, στον δυτικό τοίχο, συνοδεύει μία πολύ ενδιαφέρουσα μικρογραφική παράσταση στην οποία εικονίζεται, σε μονοχρωμία, σκηνή επικήδειου θρήνου, με τη νεκρή στο νεκροκρέβατο και γύρω τις θρηνωδούς και πιθανόν συγγενείς να ολοφύρονται.
Το θύρωμα της εισόδου έχει πλούσια μοτίβα βενετογοτθικής μορφολογίας και οικόσημα, πιθανότατα των Salomon.
Nothing remains for the visitor to see today, except piles of ruins, of this once flourishing village situated between Handras and Sitanos. In 1583 census for the Venetians is mentioned as Cattegliona of Sitia with 428 (!!) inhabitants; the population however, slowly diminished until in 1881 there were only 26 living there, and now it is completely deserted. Certain researchers believe that the ancient city of Dragmos must have been sited here. According to the inscription of the Arbitration of the Magnesians this was situated between Itanos and Pressos. Certainly,funerary inscriptions, larnakes and innumerable potsherdssupport the theory that there was some ancient settlement here. Katellionas Katellionas Despite this it is thought by some that Katellionas was originally a pure Venetian village. In any case it must once have been fortified as we can see from the name which is derived from a Latin-based word meaning «fortified place». The Greek equivalent is Kastello, also from the Latin root. Katellionas Katellionas From the book "Sitia", N.Papadakis, Arcaeologist,1983
Νότια από το ενετικό κάστρο στη Βόιλα υπάρχει μια κρήνη με ανάγλυφες παραστάσεις πάνω στον ασβεστόλιθο.
Ένας από τους πέντε ναούς του Κατελιώνα που δηλώνεται στην απογραφή των ορθοδόξων εκκλησιών του 1637 είναι ο Άγιος Δημήτριος που βρίσκεται κοντά στο ναό της Αγίας Τριάδας, στο κέντρο του σημαντικού επί Βενετοκρατίας και ερειπωμένου πλέον οικισμού. Πρόκειται για μονόκλιτο ναό που στεγάζεται με οξυκόρυφο θόλο, ο οποίος στηρίζεται σε ένα σφενδόνιο στήριξης. Εχει υπερυψωμένα αετώματα και φέρει λίθινο κωδωνοστάσιο στο νότιο γείσο της στέγης. Η είσοδος με το ελαφρώς οξυκόρυφο ανακουφιστικό τόξο βρίσκεται στη νότια όψη, όπου ανοίγεται κι ένα λιτό παράθυρο. Το μικρό αγιοθύριδο του ιερού είναι απλό μονόλοβο. Σύμφωνα με τον Gerola ο ναός ήταν ιστοριογραφημένος και οι τοιχογραφίες συνέχιζαν και στο πέτρινο τέμπλο του. Σήμερα, ο εικονογραφικός διάκοσμος δε σώζεται, ενώ ο ναός έχει ανακαινιστεί από την ενορία της Ζήρου στην οποία υπάγεται. Ο σύγχρονος κατασκευαστής του τέμπλου φαίνεται πως μιμήθηκε το γλυπτό διάκοσμο που έφερε το παλαιό, από το οποίο το μόνο που σώζεται είναι δύο ημικιονίσκοι με περίτεχνο λαξευτό διάκοσμο που θα περιέβαλαν τις δεσποτικές εικόνες του τέμπλου.
Στον ακμαιότατο επί Βενετοκρατίας και ερειπωμένο πλέον οικισμό του Κατελιώνα βρίσκεται ο ναός της Αγίας Τριάδας, που δηλώνεται στην απογραφή των ορθοδόξων εκκλησιών του 1637. Πρόκειται για μικρό μονόκλιτο λιθόκτιστο θολοσκεπή ναό, ανακαινισμένο από την ενορία Σιτάνου στην οποία σήμερα υπάγεται. Στη νότια όψη του μνημείου ανοίγεται είσοδος με ακόσμητο χαμηλό οξυκόρυφo τόξο και ένα παράθυρο, ενώ η κόγχη του ιερού φωτίζεται από δίλοβο αγιοθύριδο.
Βορειανατολικά του Χανδρά και της Βόιλας στον επαρχιακό δρόμο Σιτάνου – Χανδρά βρίσκεται ο άγνωστος στις γραπτές πηγές ναός των Αγίων Αναργύρων. Πρόκειται για μονόχωρο, θολοσκεπή, λιθόκτιστο ναό που έχει υποστεί ποικίλες επεμβάσεις. Στη νότια όψη του μνημείου ανοίγονται η είσοδος με το περίτεχνο περίθυρο και ένα ορθογώνιο παράθυρο διαμορφωμένο με λαξευτούς λίθους, ενώ ανάμεσά τους υψώνεται το τετράγωνης κάτοψης, εξέχον του ναού, κωδωνοστάσιο. Σκαρπωτή ογκώδης αντηρίδα στηρίζει την ανατολική πλευρά του ναού, στην οποία υπάρχουν δύο παράθυρα, ένα στο κέντρο του αετώματος και ένα μικρό φωτιστικό αγιοθύριδο στην κόγχη του ιερού.
Νότια του Κατελιώνα και του επαρχιακού δρόμου Σιτάνου – Χανδρά, σε ένα μικρό αγροτικό συνοικισμό βρίσκεται ο εγκαταλελειμμένος λιθόκτιστος ναός του Αγίου Κωνσταντίνου που χρησιμοποιείται περιστασιακά ως αποθήκη ή στάβλος. Πρόκειται για μονόχωρο, καμαροσκεπή ναό που στεγάζεται με οξυκόρυφο θόλο. Η είσοδος βρίσκεται στη νότια όψη και φέρει ογκώδες υπέρθυρο και ελαφρώς οξυκόρυφο ανακουφιστικό τόξο. Ο ναός έχει ένα βορινό ορθογώνιο παράθυρο κατασκευασμένο από λαξευτούς λίθους, του οποίου το άνοιγμα έχει κτιστεί, όπως και αυτό του αγιοθύριδου της κόγχης. Το ίχνος του αγιθύριδου στην τοιχοδομία δηλώνει πως ήταν μάλλον μονόλοβο. Ξερολιθικές προεκτάσεις των τοίχων καθ’ ύψος μέχρι τη διαμόρφωση οριζόντιου επιπέδου στέγασης του ναού σε συνδυασμό με τα κλειστά ανοίγματα δηλώνουν την πρόθεση αλλοίωσης της μορφολογίας του ναού σε βαθμό εξομοίωσής της με τις γειτονικές αγροτικές εγκαταστάσεις.
Σύνδεση με
Facebook